P.L.Liandinga
Mizoramah sorkar a lo pianin a tir lamah mipuiin beiseina kan nei thar thin a, kan ram hruaitu tura kan thlan te pawh a tir lam, an tlin hlim chuan puitling tak tak leh fel hmel tak tak ni thin mah se a rei telh telh a, kan sorkar chu kan duhkhawp ta lo thinin a tawp lamah phei chuan chhangpui nin takin kan inning tawn ta mai niin a lang zel a. Kan ram hruai tawhtute han enin an mihring mihrinna phunga an sual vang leh fel loh hrim hrim vang ni lovin kan sorkar leh kan Party kalphungah hian siamthat ngai engemaw a awm a ni zawk awm mang e tiin a ngaihtuah theih a. Chuvang chuan sorkar a kal dik theihna turin sorkar pianphung danglam a ngai ni a hriatna a awm a. Ngaihtuahna nasa tak nen vengtu awm sorkar, a pianphung atang renga kal ngil awlsam deuh theihna tur inbilh tel sa siam dan tur ngaihtuah a ni a. Chumi hmang chuan ZPM Party chu din a ni a, chu kalphung pawm theitu tur apiang chu ZPM Party-ah hian lakluh an ni.
ZPM Party dan buah chuan ZPM Party member nihdan ziah a nih hnua kan thil hmuh hmasak ber chu Val Upa Council a ni a. ZPM Party-in sorkarna a chan theih chuan sorkar nitin inrelbawlnaa tel ve si lo, sorkar uaptu leh vengtu tur Val Upa Council chu ZPM Party ruangam pawimawh ber pakhat, ZPM Party leh sorkar lungphum, a tel lova ZPM Party siam sorkar chu awm thei lo hial tur a ni. Val Upa Council tel lo chuan sorkar chu a tirah tha dawn viauin lang mah se nikhua a rei chuan vatawk dang ang chauh a ni thei ang tih ngaihtuahna avangin Val Upa Council chu ZPM Party ruangamah chuan nghet taka bilh luh a ni. Sorkar danglam siam tum Party (ZPM) tan chuan Val Upa Council chu a hnuk pawimawh ber pakhat a ni. Chutiang chu a nih avangin Val Upa Council member chu a thlana thlan chi pawh ni lo (campaign leh vote-tu tam rinchhana nihna chan theih loh), sum leh paia duham lo thei tur dinhmuna ding, damchhung hun kal tawh a sum leh pai aia hmingthatna lo thlang tawh thin mi ni tura ngaih an ni. Mihring zingah hian fing var zet mai leh kawnghmang hre tak mai, mahni hamthatna tur erawh hmuh hmaih lo thei tak mai awm theih a ni a, chutiang mi tan chuan Val Upa Council-ah hian hmun awm lo tura ngaih a ni. VUC member te chuan sorkar atangin hamthatna leh hlawkna engmah nei ve hauh lovin, awmhmun atangin a tul phawt chuan hlauh leh ngam loh nei lovin sorkar hnarkaitute chu en ngam se, chutianga ti thei tur chuan sorkar atangin hloh leh hlep tur engmah nei ve lo se thil a awlsam ang tih te pawh ziak lang kher lo mah se chiang takin a chhiar tel theih. A tul lem loh chuan ‘An awm ta lo em maw ni le,’ tih turin an ngawi hle hle ang a, sorkar kaldan chu awmhmun atangin an lo thlir mai ang a, Val Upa Council lam rik ngai lova sorkar a kal rei theih poh leh sorkar chu a kal dik tihna te pawh a ni thei awm e. Hmuh mai theihah hlawkna leh hamthatna engmah an neih loh avangin an chhia leh tha hriatnain a battir bak engmah sorkarah bat leh dawn tur nei lo sela, lansarh loh leh thawh tam loh te pawh ngaithei tak ni sela a tha ang tih te pawh Val Upa Council pianphung hian a keng tel. A tul erawh chuan Zawlbuka val upain tlangvalte an zilhhauva thurawn an pe ngam angin sorkar hnarkaitute chu an en thei tur a ni thung. He Val Upa Council Member te hi khawvel ropuina lama it leh awh nei tawh lem lo, mi rilru fim, Mizote tana sorkar dik leh langtlang, mi zawng zawng tana sorkar chhenfakawm hrin chhuah bak duh dang nei tehchiam lo tura ngaih an ni. An zahawmna leh dinhmun changchawia vua leh vang te tana engemaw sawisak thei nih châk te, mahni tana sum leh pai hlawkna tura hmangchang leh remchang hrethiam mi te awm ve lohna tur a ni.
He pianphung hi kan la hriat ngai loh thil, India ram zau zawkah pawh kan hmuh lem loh a ni a. Kan sorkar hmuh tawh zawng zawngah chuan Chief Minister te chu engkima engkim an nih thin avangin mi tam tak tan he VUC zahawmzia te, pawimawhzia te, a danglam bikzia te hi hriatthiam har tak tur a ni a. A pianphung hmu reng chung pawh hian politics bazar a inthen kual vel thin mi thenkhat tan chuan awih chuan loh theih tak tur a ni. Zahawm si, dinhmun sang si, sum leh pai emaw, thiltih theihna hman kawngah emaw chhung leh khatte tan leh anmahni tana hnemhnanna awm si lo awmphung hrethiam thei ngai reng reng lo tur hi Party tin office-ah hian engemawzat an awmin a rin theih. Mihring tan hmuh ngai loh, suangtuah ngai loh thil reng reng chu hriatthiam a har fo thin. Kan ngaihtuahnaah chuan Chief Minister chu duh duh ti thei, kawng engkima hotu hliah hliah, a thiltih sawisel theitu awm lo, a bel hnai leh hnimhnaitu apiang tan hlawkna engemaw tak awm an lo ni tawh thin a. Minister te chu, ‘Teh rawh u ka ti lo, la rawh u ka ti a nih kha,’ ti thei khawpa lal ni a kan lo hriat tawhna ramah hian Chief Minister, Party President ni bawk lek phei chu Mizoram ramri kual chhungah zilhhautu awm lo, khaktu nei lo, an sawi sual thlenga tihpuitlin ngei ngai an lo ni tawh thin a nih chuan Val Upa Council hi mi thenkhat, politics sikul chhe chhuak tan chuan hnawksak leh khamawm tak tur a ni. Politics sikul hlui bak hre lova pian tirh ata vawiin thlenga la awm te tan chuan Val Upa Council pianhmang leh pawimawhna hriatfiah hi namen lo tak a ni.
He Val Upa Council pianphung hi Pu Bualhrangan ram dang, New Zealand a an tihdan entawn a a ngaihtuah chhuah, ZPM ruangam chhunga bilh luh tak a ni. Val Upa Council hian Chief Minister tur hi an ruat a nih avang leh Minister dang te chu Val Upa Council hriatpuina a Chief Minister-in a ruat tur an ni a. Heti chung chuan Val Upa Council zahawmna leh thuneihna cho let ngam Chief Minister emaw, Minister emaw lo awm ta se engtinnge ni ang tih chu mi thenkhat tan zawhna awm thei a nih laiin ZPM pianphung pangngaiah chuan hei hi chhan ngai lova chiang sa zawhna a ni. Chutiang ram hruaitu chu ZPM sorkarah an awm thei lo, tih chu chhanna awm sa a ni. ZPM Party atanga MLA atana in-candidate te zawng zawng chu Val Upa Council hmaah eiru lo tur te, thlei bik nei lo tur te leh thil tha lo dang te pawh ti lo turin an intiam vek a. Chu an intiamna pawh chu mipuiin kan hriatpui avangin Val Upa Council duh loh dan zawnga ZPM MLA/Minister tu pawh khawsa reng reng chu Val Upa Council-in engtin mah ti lo mah se a mualpho tawh a, Val Upa Council leh mipui hmaa ama thutiamah a ding lo tihna a ni kumkhua tawh dawn a ni. Miin a nu leh pa a ngaisang lo thei a, a thian hluite pawh hamthatna a chan tikah chuan a kalsan thei a, a thawhpui thin te pawh hre lo angin a haider zui thei. Mahse ZPM Party behchhana kum 2023 inthlanpuia thlan tlin, ZPM Party mi a nih avanga ram rorelna fawng vuantu zinga telin ZPM Party nghahchhan pakhat Val Upa Council thurawn te pawisa lova a khawsak chuan a tan mimal nun leh politics a vanduaina chu a chanvo ve pakhat anga ngaih hial awm tak a ni a, a duh aiin a hmingchhiatna khua a sei thei. Val Upa Council hi ZPM Party innghahna pawimawh tak a ni a, ZPM Party danglam bikna pawimawh tak a ni.
Kan ram hruaitu kal tawh te leh kan sorkar kal tawh te enin sorkar a hruaitu lu ber, Chief Minister te hi chu Party President an la ni deuh zel a. Thuneihna hian mi a eichhe thin a, thuneihna pumhmawm vek phei chuan a ei chhe lailet der a ni (Power corrupts and absolute power corrupts absolutely). Kan ram hruaitu kal ta te kha mi hawihhawm, mimal nun vawng tha, biak nuam tak leh nelawm tak, kohhran mi leh sa, kohhran leh NGO zahder thiam tak deuh vek an ni. Mahse Chief Minister nih leh Party President nih an han kawp meuh chuan eng ang pawhin lo khawsa se Party-in a sawipui dawnin amah ber kha sawihona hmuna hotupa ber a lo ni a. Eden huan ata tawh zilh ngaia mi an awm tawh chuan insawi thiam leh insawi fihlim tum hi mihringte nihnaa bet tlat a ni a. A tak takah phei chuan Party kalkhawmin hotupa ber chhuahchhalh chu tih sa loh tak a ni. Tunhmain chutianga hnial ngam leh khing let ngam chu an lo awm zauh zauh tawh thin a, mi huaisen kal ta an ni thuai a, remchang deuh deuhin an chanvo chu midang kutah dah a ni thin. Cabinet thukhawm lahin han khak dawn se amah bawk kha a hotu ber a lo ni leh luau tho mai a. A tih leh theih tawh bawk lova. Chuvangin Party President nih leh Chief Minister nih kawp hi chu Mosia te meuh pawh khan an tlin rei a rinawm loh.
Chief Minister leh Party President chu mi hrang an nih chuan Chief Minister chungchang chu Party-in ama tel lovin a ngaihtuah thei a. Hemi hria hian ZPM chuan Party President nihna leh Chief Minister nihna hi chelh kawp thiang hauh lovah a dah ta a. Sorkar (Chief Minister kaihhruai) chuan duhthu a sam loh chuan Party President hnenah a sawi theih ta. Party kal dan chu a tha dawn lova a lan chuan (sorkar enkawltu) Chief Minister hnenah a thlen theih. Inveng tawn thei turin sorkar leh Party chu a awm a ni. He pianphung duhawm tak hi ZPM dan bua chuang thlap, zawm loh thiang lo a ni.
He pianphung thar leh kalphung thar kan neih tawh chuan hetiang kalphung nei ve lo kan hmaa sorkar kal ta te buaina thin, zaa sawmnga chu a inchingfel thei tura ngaih a ni. Mihring hian mitmei ven tur kan neih chuan that kan chhuah fo thin a, kum nga emaw, kum sawm emaw, hmuh phak mihring zaa sawmkua pakuain, ‘Sir’ min tih vek tawh chuan mihring felna hian a tlin lo duh khawp a, chumi lak ata inchhanhimna chu ZPM Party chuan a zawng a, a damdawi chu he nihna chelh kawp loh leh Val Upa Council hi niin a hria a ni.
He Val Upa Council leh thuneihna chelh kawp loh hi ZPM sorkar hian tha taka a vawn tlat loh chuan Party dang aia ZPM danglam bikna tur hi dap chawp fe a ngai thei awm e.