CHANCHIN THATE CHANCHIN

By Rev Dr Ramengliana

Pathian Lehkhabu kan tih Bible-ah hian Nazareth Isua dam lai hun leh thih chungchang inziahna bik bu 4 a awm a, chungte chu ‘Chanchin Tha’ tih bik an ni a. A ziaktute hi mi hrang hrang an nih avang leh an thil sawi danglam hret hret avang hian sawisel duhtute tan an duhna tihhlawhtlin a awl phahin a lang fo. Amaherawhchu, mi chi hrang 4-in thluk dan chi hrang deuhva thil pakhat sawia thutlukna inang vek sia an sawi thei hi a tingaihnawmtu leh tihlutu a ni zual a. Ngaihnawm piah lamah tihausatu leh thlarau nun zirlai titamtu a ni zawk a ni.
Kristian hmasate khan Lal Isua kha lo kal leh mai tura an ngaih ngheh em avangin a chanchin ziah lam chu an ngaihtuah pha lo hle a ni awm e. Huaisen tak leh nghakhlel takin Isua lo kal tur an nghak mai a nih kha. Neih zawng zawng an keng khawmin hmun khatah an cheng ho thul! Amaherawhchu, chuti maia a lo kal leh tak loh avang chuan ziaka dah ngei tul tihna a lo awm ta a. A ziaktu hmasa bera ngaih tlanglawn ber chu Marka hi a ni, mahse tu Marka ber nge tih erawh chu hriat theih a ni tawh lo. Biblea lo lang thin pa hi a nih erawh chu a rinawm thung. Kum zabi 2-na tir lama Kohhran pate zinga mi Papias kha chuan Petera zirtir Marka niin a sawi a, chu chu thu rintlak taka ngaih a ni.
Marka hi tawngkam thiam leh thuziak thiam tak a ni lo tih a chiang hle a. A thusawite hi a nih ang angin a theh phawng phawng a ni ber. |henkhat chuan hei hi a that riauna niin an ngai thung. Apostol Petera sermon sawi thin kha ziakin a dah ve chawt chawt a ni ber awm e. A ziaktu hi mithiam a ni lo tih leh a ziahna tawng Greek te phei chu a pianpui tawng a ni lo tih a chiang viau a ni awm e. Kan BD zirlaia NT Professor phei chuan, “Marka hian tun laia in BD Greek course hi rawn exam se chuan a fail chiang vai vai viau ang,” a ti hial. Grammar leh tawngkam mawi zawnga Pathian Thu hi teh chi a ni lo tih a chiang hle mai. Pathian khawngaihna chuan a hliahkhuh hneh em avangin vawiin thlengin Marka ziak chu a la nung hle zel a nih hi.
Marka hian Isua thih hnu kum 20 (AD 50-60) chho vela hmaa ziak anga ngai an ni deuh fur a. Mathaia leh Luka te angin Isua pian tur hrilhlawkna emaw, a nu Mari leh Krismas chanchin lunglenthlak tak tak atanga bul tan lovin ‘Thlalera mi aurawl chuan…” (Mk. 1:3) a ti chho nghal mawp mai a ni a. A pawimawh zual nia a hriat a fawm lawr zung zung mai ni tur a ni. Ziaktu 4 zingah a thuziak pawh hi a tawi fal hle a ni. Han chhiar mai hian Isua chanchin sawina karah Marka hian Isua hnungzuitu/zirtir nih chungchang a ngai pawimawh hle tih a hriat a ni. Peteran Isua a phat thu a zep lo rep rep hle. Bible-ah hian mi ropui berte chak lohna zep miah lova a lang thin hi mihring thu a nih lohzia tichiangtu pakhat a ni awm e.
Matthaia ziak hi Marka ziak aia hmasa zawk anga ngai an awm thin nang a, Matthaia leh Luka te hian Marka ziak hi an hmang tangkai hle nia hriat a ni tlangpui zawk a. Matthaia hian Luka ai chuan a ziak hmasa hret anga ngaih a ni a, mahse Marka ziah hnu kum 10 vel angin an ngai ve ve a ni. Matthaia leh Luka hian Marka ziak hi chipchiar tawk lo an ti ni berin a lang a, uluk lehzual leh famkim zawka ziaka dah an tum niin a lang. Anni hi chuan Isua pian hma thil lo intham lawk leh thih hnu thil thlengin an duh chipchiar ta viau a ni.
Matthaia leh Luka hian Isua kha hmuh dan leh sawi duh dan dang hret an nei ve ve a. Matthaia hian Isua kha Juda mi leh Judate tan a nihzia a uar nasa hle a. Bung 1:21-a “…ani chuan a mite an thil tihsual lakah a chhandam dawn si a,” a tih pawh kha Judate a kawk bika ngaih theih a ni. Matthaia hi a Juda mi hle a, Lukan tim miah lova ‘Pathian Ram’ (Kingdom of God) a tih miah miah pawh hi Juda rilru takin Pathian hming kha a lam ngam lo va ‘Van ram’ (Kingdom of Heaven). Isua kha Judate Messia a nihzia tihchian a tum hle lai hian khawvel tan a ni tih a sawi hmaih hauh lo thung. Chanchin |ha hril tura Thupek Ropui (Mt 28:18-20) pawh fiah kek kawkin a tarlang ngat a nih hi.
A bu chhungah hian inziak fak lo mah se Luka ziak a ni tih a rinhlelhawm lem lo va. Greek tawng thiam bik ten an sawi danin he Chanchin |ha bu bik hi chu lehkhathiam kutchhuak nih hriat takin a Greek tawng pawh a mam zaih mai a ni awm e. Luka hi Jentail mi, damdawi thiam doctor, Tirhkoh Paula te nena rawngbawl ho thin ni ngeiin a lang. Isua chanchin kha sawi dan a inan loh fo tak avangin chik taka research beiin a ziak tih a hriat mai a, “…a bul ata engkim fel takin ka chhui a…” (Lk 1:3) a ti ngat a nih kha. Luka hian Nazareth Isua kha khawvel pumpui chhandamna tura lo kal a nihzia sawi chhuah a tum nasa hle a. Luka ziakah hian Jentailte, mi chhumchhia te, hmeichhiate, misualte, Thlarau Thianghlim te an lang tam bik nite pawhin a hriat theih hial a ni.
Matthaia, Marka leh Luka te hi an thuziak zeizia leh thulakna hnarte inang tlang deuh thuma an hriat avangin Synoptic Gospels an ti bik a. Johana ziak erawh hi chu a dang deuh hlaka ngaih a ni. A ziah hun pawh hi AD 85 leh chumi aia tlai nia ngai pawh an awm thin. Tun hnai mithiam zingah AD 50-70 vel inkara ziak nia ngai an rawn chhuak mek bawk a. Eng pawh ni se, Johana ziak leh Marka ziak chu an danglam hle a ni tih chu han chhiar ila a hriat mai a. Marka kha chuan a nih ang khan a ziak mai a, Johana erawh chuan a awmzia a sawi tel nasa ta. Hei hi zirna huang chhungah chuan ‘Marka ziakah hi chuan a ziaktu theology a tam lo va, Johana ziakah thung chuan a theology a bel tam ta hle’ tihna ang vel a ni.
Kristian an lo pung a, Chanchin |ha hrilna khawvel pawh a zau zel lai khan sawifiah dan phungte pawh a danglam lo thei lo va. Markan ‘thlalera mi aurawl’, Mathaia leh Luka ten Thuthlung Hlui hrilhlawkna leh vantirhkoh inlarna tih angrenga an sawi tan lai khan Johana chuan Greek philosophy ril ber logos (thu) hmangin Isua nihna a sawi tan nghal hmiah mai a ni. Bung 1:1-ah tanin, “A tirin Thu a awm, Thu chu Pathian hnenah a awm, Thu chu Pathian a ni…Thu chu tisaah a lo chang a, kan zingah a lo awm ta…khawngaihna leh thutakin a khat…” a ti chho ta miah miah mai a ni. Greek ho finnain a zawn, khawvel chhandamtu chu Isua, Pathian Fapa, Pathian a nihzia a rawn tlangaupui ta a ni ber.
Chanchin |ha bu 4 kan nei hi a hlu hle. |henkhat chuan thil tam takah inkalh leh hriat dan inang lovin an sawi thin. |henkhat thung chuan inchuktuah rem leh intanpuitawn angin an ngai thung. Eng pawh ni se, lung luta chhiartu tan chuan an hlutna theuh hmaih theih a ni lo. An vai hian Isua Krista krawsa khenbeh, a thih leh thawhlehna an uar theuh va, thilmak a tih an sawi lan theuh awmchhun chu mipui 5000 hrai kha a ni teh tlat. Ziaktute zawng zawngte ngaih pawimawh zawng tak ni tur a ni. Mizote lung tileng bertu kan uar tak Krismas chanchin erawh hi chu Matthaia leh Luka chauh hian an sawi teh tlat a. Marka leh Johana hian an ngai pawimawh vak lo em maw ni dawn reng ni?

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More