By Laldawngliana, Kolasib
Pathian mite’n thu kamkeu n^na an hman hi kan dah hmasa teh ang ….hruaitu ropui tam tak zîngah Nehemia tluka leadership nei tha hi an awm lo niin an ngai a. Babulon sawrk^r kal chho zelah Media leh Persia Lal No hl^ntu a ni a, hna s^ngve tak a ni awm e. Chumi a thawh lai chuan Jerusalem khawpui chhiatzia a hriatin a thu chawt a, a tap a, Pathian a au nghal a nih kha. Tichuan, Governor thu neihna neiin Jerusalem khawpui tiau tawh chu a han siam tha ta a ni. Nehemia chuan Jerusalem a siamthat lai khan a hmaa lal aiawhtute angin buh chhiah a la lo va, chhang leh uaiin an l^ksak thin ang pawh a la ve reng reng lo. A mite chu mipui leh hna thawktute chungah pawh an intilal lo va, kulh an siam mawlh mawlh ringawt mai a, duh^m takin ama pual at^n ram pawh a lei hek lo….
Eiruk dona tha ber chu eiru tawhte hremna p>k aiin eiruk theih lohva sawrk^r venhim tlat hi a ni. Chuvangin, Pu Lalsawta kaihhruai sawrk^r a lo ding a nih chuan Mizoram mipuite hian thil inthlak danglam in hmuh ngei ka beisei. Hetiang anga sawrk^r tha siam duhna hi Political party-ah hian a thleng mawh a nia. Kan hrawn m>k MNF sawrk^rah pawh hian mitha tak tak an awm; nimahsela, anmahni pawn an sawrk^r hi tha an ti lo. An sawrk^rah corruption a awm, an rorelah tha lo tam tak tih ka nei chung zînga pakhat chu Chief Minister-in hna thawhna tur pawisa pe tha si lo va, a minister-te Independent Charge a pe hi a ni. Chuvangin, tum dang inthlan aiin kumin inthlan lo awm turah hian Mizoram mipuiten nasa leh zuala Congress party tan an lakpui a ngai leh zual dawn a ni .
Mizoramah Congress party-in sawrk^r tha din chhoh hi a tum chho ngar ngar a. Mizo te hi Hnam upa kan la nih loh av^ngin kan sawrk^r pawh a la upa lova, a thlan pawh kan la inthlang tam lo hle mai, chuti chungin MPCC-in inthlanpui nikhua at^n thahnemngai takin Manifesto b^kah a k^rlakah te thuchhuah te a neih thin angte atanga congress-in Mizoram t^na a hmathlir tha te a lo lang uai uai thin a. Mipui t^n a then a z^r han fawmkh^wma han tarlan that tulin ka hria a India ram hmun hrang hrang leh kan chhehvel state te tharum thawhna leh chi leh chi indonaten a chimbuai m>k a, mihring nun a ch>p >m >m laiin, Mizoramah chuan remna leh muanna boruak tha tak hnuaiah mipuiten nun kan hmang thei a. Congress party chu Mizorama remna leh muanna thlentu chauh ni lovin, a vawnghim tlattu pawh a nihzia a lang chiang hle.
Mizoram mipuiten kum 20 chuang lai rambuai hrehawm kan tawrh thin kha Congress sawrk^r chuan tuamdamin, min theihnghilhtir ta lek lek a tiin. “98 election Manifesto Thuhmahruai no. 1- ah ziahlan a ni a. Political no.1-ah hetiang hian a inkhunga Hmas^ng ata tawh, Mizote hi thendarha kan awm hi vawiin thleng hian politics a kan hun tawng hrang hrang hian min la suihkhawm ngai lova. India ram chhlna pakhat hnuaia kan awm theih n^n tihtakzeta hmalak z>l hi kan tum a. Chutiang taka awm thei kan nih hma pawh hian Mizo hnahthl^kten ram kan luah ang hi chu him taka kan kuta a awm theih n^n a tul ang z>lin hma kan la z>l dawn a. Chibing tlawhchhana Politics khela Mizoram thendarh zawnga hmal^kna chi reng reng hi chu kan do tlat zel dawn a ni. Kum 1986 remna rah chhuah boruak ralmuang tha tak kan neih hi kan humhim z>l dawn a ni. No 5-ah tihian a in ziak bawk a…Congress party ni lovin central-ah sawrk^rna an siam apianga sakhaw zal>nna awm lova, kan kohhran lungphum sawinghina a awm thinte hi pawi kan ti a; sakhaw zal>nna a awm theih n^n theihtawpin kan thawk zui z>l ang.
Kum 2003 – Manifesto Thuhmahruaiah tihian a in ziak ve leh a- Mipuite duhsakna leh Pathian mals^wmna av^ngin hun kal tawhah Congress party hian kum 10 tehmeuh MNF “D” leh MJD nen ror>lna a lo chelh tawha. Fin t^wk loh av^ng te, thiam t^wk loh av^ng tein tihfuh loh leh tihsualte a awm ngei ang tih kan pawm a. Kum 1998 a mipuiin min hn^wlna pawh kha thindam takin kan pawm a. Kan tihsual leh tih dik lohahte ngaihdam kan dil a. Opposition a kan awm chhung hian kan tih fuh loh leh tihsualte chhuil>t a mahni insiamthat tum n^n leh kawng tha z^wk leh tih tur thar te chhar belh n^n leh remhriatna chhar belh n^n kan hmang z>l a.
Rilru leh tihtakzeta lo chhiar turin mi tinte a ngena. Mi retheite thian, sakhua leh hnamtin zal>nna at^na ding thin, hmasawnna tam tak thawk chhuaktu, remna duhtu, Mizo hnam t^na huai taka ding thin, vai lal hmaa in-surrender ngai lo Congress party candidate te vote turin mi tinte kan ngen a ni, tiin he Thuhmahruai hi a in khar ve leh a. Political-ah tihian a inziak ve leh bawk a, Mizo hnahthl^kte inzawm khawmna atan leh ror>lna pakhat hnuaia kan awm theih n^na beih zui z>l, kan luah chin ramte him taka hum, Remna siamtu kan nih anga remna leh muanna boruak vawn him reng. Secularism humhim, Mizoram thendarh tumna politics te dodal, ti tein.
Nehemia chuan Jerusalem a siamthat lai khan a hmaa lal aiawhtute angin buh chhiah a la lo va, chhang leh uaiin an l^ksak thin ang pawh a la ve reng reng lo. A mite chu mipui leh hna thawktute chungah pawh an intilal lo va, kulh an siam mawlh mawlh ringawt mai a, duh^m takin ama pual at^n ram pawh a lei hek lo..
Sawrk^r tha din, Mizoram changk^nna leh himna, mirethei chawik^n leh thalaite hamthat n^n Policy Planning & Programme bu kum 2003-ah tho a siam ve leh a. Mizoram hi Sqr.Kms. 21,087 a nih thu te, 2001 census ang chuan mihring 8,91,058 kan awm thu te, sik leh sa nuam leh ruahtui pawh hnianghnar thawkhat tak kan nih thu leh, a mi ch>ngte chungch^ngah pawh tawng inhre tawn vek, sakhaw khat be tlang, chhiat/that a inpawh tawn, inthliarna awm lova mitin zal>n taka ch>ngho kan nih thu te… he kan ze tha tak hi kan chhawm nun z>l a, kan inhruai fuh chuan ram awhawm leh îtawm takah kan la invawrh chhuak ngei Congress party-in a beisei reng thu te ziahlan a ni .
Rambuai atangin kum 20 chhk zawhna av^ngin 1986 khan Remna kan nei ta a, hemi boruak tha tak hi vawn nun z>l a tula, hmasawnna lungphum, a kila lung tangkai ber a ni. Hetia remna kan neih denchhen hian kan Prime Minister Pu Rajiv Gandhi khan Central Team rawn tirin; Mizoram dinthar lehna hna tan a tum a. Chutih laia kan sawrk^r hruaituten project leh scheme hraw pui pui tha tak tak central sawrk^rah an thehll a ni.
Kum 1966 hma lam kha chuan Mizoram hi hnam dangin min pawlh tam lo hle. Suahsualna a tl>m a, ram ralmuang leh him tak a ni thin. Kum 1966 khan MNF-in Zal>nna duhin India atanga inl^khranna thupuan a siam a, sawrk^r laka hel ram kan lo ni ta. Hel p^wl bei turin India sipai tamtak an lo lk thlengin sipai kutah thui tak a awm a ni. Chuta chin kum 20 chhng inhmangaihna leh induhsak tawnna te chuan hniam lam a pan nasa ta hle mai a. He thu hi Congress Party in ziaka a thu dah zînga chutihlaia kan awm d^n tarlanna at^na tangkai tak a ni.
Congress party hian khawhawi a nei tha hle reng a, sakhaw zal>nna duhtu, hnamhnufual leh retheite humhim leh chawik^n duh tu, leh hnam inpumkhatna tlangaupuitu chuan chi inl^kbingna te, Mizoram then t>t tumna te, sakhaw zal>nna huang thiata Kristiante rahbeh tumna te leh Mizo hnam tithlabar zawnga beihna zawng zang te hi congress party chuan a duh ngai dawn lo a ni, tiin. Mizoram hi foreign ram pahnih leh India State pathum hual vela awm kan nih avangin kanram leh hnam himna tur kan ngaihtuah hi kan tihmakmawh a ni a. Hnam tl>mte, ch>nna bial bîk neia ch>ngte hi chimral theih dinhmunah an ding a ni tih chu Sikkim,Tripura leh Assam a thil lo thleng tawhte atang ngawt pawhin kan hrethei a ni. Hnamdangte chimbuai lutuk leh chimral hiala kan awm loh n^na d^n dik tak hmanga tanlak hi sawrk^r leh mipuite tihtur pawimawh tak a ni. Kan ram hi chhuan lo la awm z>l turte t^na humhalh z>l a nih theih n^n Mizoram leh Zo hnahthl^kte damna leh humhalh n^na hmal^k d^n turte chu thu dah langsar ber te a la ni chho reng z>l a ni.
Pathian khawngaihna av^nga kum thar 2023 chuangkai ta kan ni a, inthlan kum a nih av^ngin phur takin kum bul kan tan theuh mai. Dr Hugh Block a chuan…..i zawn thin min hrilh la i nihna chhungril ka hai chhuah sak thei ang che, a lo ti a. Dr. Hugh-a bawk hian, I duhthusam min hrilh la, i mizia ka hre thei ang … a lo ti bawk a. MNF kuta sawrk^rna chhuhl>t leh turin Pu Lalsawta kaihhruai Congress party chuan Congress sawrk^r dinthar leh d^n ngaihtuahin Mizoram mipui te nen Zohnahthl^k unau zawng zawngte hi an kal mup mup mai a nih hi.