India-a Himalaya tlang dunga miten khuarel chhiatna tuar nasa
Chawlhkar eng emaw zat liam ta chhungin India-a fur chuan ruah bawhawk sur, sabereka khuangkaih, tui lian leh lei min nasa tak a thlen a, a tam ber hi Himalaya tlangdungah a ni.
August 5 khan Uttarakhand-a ruah bawhawk sur avanga sabereka khuangkaihin khualzinte tlawh nasat, Harsil atanga km hnih emaw leka hla, Dharali khua chu a hnawl a, sipai hmun a hnawl tel a. Chenna in leh sumdawnna hmun tam tak tichhiain mi panga thi an awm a, eng emaw zat chin hriat loh an la ni.
July thla atang khan Himachal Pradesh-a Mandi district, Thunag-ah chuan ruah sur leh tui lianin khawl, tui lakna leh transformer a len avangin tui thianghlim a vâng hle a. Jammu & Kashmir-a Kathua district-a thingtlang khaw kilkhawr pawh ruah bawhawk sur avanga tui lianin tibuaiin mi pasarih vel thi an awm tawh.
Himalaya hi tlang lian leh sang tak tak awmna a ni a, hetih rual hian tui lian thut leh nasa tak thlen theihna a ni tel a. Khawvel pum lum zel avangin hetiang hi a thleng tam ta sawt bawk.
Kum 2024-a Scientific Reports tihchhuahah chuan sabereka khuangkaih hi khuarel leh mihring siam inkawp vanga thleng niin an sawi a. A chhan zingah hian leilung che, vur dil tui nasa, ram awih lutuk, ram ngaw thiah nasat, hmasawnna atana leilung hman nasat a tel a. Fur lai a nih bawk avangin ruah a tam hrim hrim niin an tar lang.
“Himalaya tlangdungah hian ruah bawhhawk a sur a, a hnuah ruah dangin a chhut zui leh chiam hian tui lian a nasa ta thin a ni,” tiin zir chiannaah tar lan a ni.
Dharali-a chhiatna a thlen hnuah khan mi thiamte chuan glacial lake outburst flood (GLOF) chu a thleng lo tih ngawt theih a ni tawh lo tih an sawi a. Sik leh sa inthlak nasa avangin dila vur khangte an lo tui a, tui tam tak lo awm chuan ram hmelhmang a thlak piah lamah a bul hnaia awmte chu dinhmun derthawngah a dah ta niin an sawi.
Kum 2013-a Kedarnath tui lian, mi 6,000 chuang thihna pawh kha vur dil tui leh a hun lova fur ruahtui tam tak tla vang a ni a. Ruah bawhawk surin vur dil tui a tiluang liam thut a, chu chuan a hnuai lama awmte tan chhiatna a thlen ta a ni.
Kum 2023-a Newcastle University-in an zirna, Nature Communications-a an tar lanah chuan khawvel puma vur tlang hian kum 2006 leh 2016 inkarah a vur khawn gigatonne 332 a hloh va. Kum 1990 atang khan khawvel puma vur dil tui ta chu 50%-in a pung bawk.
Zirtute chuan vur dil hnuaia khawsa an tamna ram – India, Pakistan, China leh Peru-a mite chu an derthawng hle tih an sawi a. Asia-ah hian vur dil awmna atanga km 10 bialah mi maktaduai khat vel an cheng niin an sawi bawk.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.