India-Canada eng vangin nge an buai em em chhan?

Indian parliamentarian tena new Parliament building Delhi-a special session an neih hma lawkin Canadian Prime Minister Justin Trudeau chuan Canadian Parliament Ottowa-ah thu thinthawng tak a sawi a.
India sorkar chu Canadian national Hardeep Singh Nijjar, India-in Khalistani Tiger Force (KTF) head tia firfiaka a puan chu Canada ramah a that a ti.
Kum 45-a upa Nijjar chu June thla khan Surrey-ah hmaituam pahnihin gurdwara a chhuahsan veleh an kaphlum a ni. Canadian Prime Minister-in chhuichianna a kalpui mek a ni a tichungin a sorkar chuan Indian High Commission-a senior diplomat chu a hnawtchhuak zui a ni.

India chhanlet dan?
He puhna hi Trudeau-an G-20 summit-a India a tlawh hnu lawk karkhata thleng niin, kha tah khan Prime Minister Narendra Modi nena inbiakna an nei nghe nghe a. Meeting an neih hnuah pawh ram pahnihte chuan ‘Canada affairs thilah’ inrawlhah an inpuh tawh a, mahse, an pahnihin Nijjar thihna chungchang sawi dun a ni em tih an sawi lo ve ve.
Hei mai bakah hian Canadian National Security Adviser (NSA) Jody Thomas chuan tun hnaiah tum hnih lai Nijjar thihna kaihhnawihah India tlawhin, mahse India chuan Canada-in finfiahna engmah pholan a nei lo a ti thung. Mahse, US media report chuan Canda chuan ‘Five Eyes’ intelligence alliance US, UK, Canada, Australia leh New Zealand-te hnenah G-20 summit neih hmain finfiahna a hrilh tawh a ti thung a. Hemi chungchang hi hruaitu thenkhatte chuan Modi pawh an sawipui tih a ni bawk.
Parliament-a Trudeau-an thu a sawi hnuah India thinrim chuan Canadian diplomat chu hnawtchhuakin Canadian High Commissioner to India, Cameron McKay chu he thil avanga an ram chhuahsan turin an ti nghal a. Ministry of External Affairs (MEA chuan Canada chu India inrelbawlna thila inhnamhnawih tumah a puh a ni. MEA chuan Trudeau puhna chu an hnawl thu sawiin ‘awm ang lo’ a ti zui bawk a. Nijjar mai ni lo Khalistani seperatist tam tak India rama chetla thinte chuan Canada chu ‘safe haven’ ah an hmang a, India-in tum tam chung mite an rama thawnhaw tura a ngenna pawh a hlawhchham an ti bawk a. India chuan Canada-a visa service hrang hrangte pawh titawp nghalin, khawvel hmun dangah pawh Canadian-te application chu a pawm dawn lo a ti zui bawk.

Nijjar thihna chungchanga finfiahna?
Trudeau chuan Nijjar thihna chungchanga India inrawlhna finfiahna chiang tak pholan a la nei lo va, ‘Canadian sovereignty’ leh ‘international rule of law’ bawhchhiatna tiin a sawi a. Canadian sorkar chuan SIGINT (Signal Intelligence) leh HUMINT (Human Intelligence) chu Indian High Commission chhunga diplomat-te Nijjar thihna chungchanga inbiakna an neihah a awm ve ve an ti bawk. Chutiang a nih chuan Canadian security agencies-te chuan Indian mission lakah surveillance operations kalpuiin, chu chu diplomatic protocol bawhchhiatna a ni tiin an sawi bawk.

‘Five Eyes’ Alliance chhanletna?
Five Eyes ramte post-Second World War era mi insuihkhawm te chuan Canada puhna siam an ngaihven thu sawiin, India chu investigaton kalpui tha turin an ngen a. U.S. Secretary of State, Anthony Blinken, Australian Foreign Minister Penny Wong, British Foreign Secretary James Cleverly leh New Zealand Foreign Minister Nanaia Mahuta te chuan thuchhuah nei vekin, mahse Canada thusawi chu langsar taka thlawp thu sawi erawh an awm lo.
UK-a ‘Skripal case’ tih mai British sorkarin Russian operative leh a fanute UK-a tura hraiah Russian agent-te thiltih a tihah kha chuan ni rei lote chhungin Five Eyes ramte chuan Russian diplomat-te an hnawtchhuak rum rum thung a. Tunah erawh New Delhi tihlawm loh chu an hreh nia ngaih a ni.
Mahse, US NSA Jake Sullivan chuan US chuan Trudeau-an finfiahna a nei a nih chuan India chu ‘special exemption’ a pe dawn bik lo, tiin a sawi nghal thung a. Indian diplomat-te chuan Nijjar thahnaa puh nih chungchangah Western ramte chu hmai hnih neia puhin US pawhin firfiakte chu drone hmang pawhin a that mai a ti a, chung zingah chuan Iranian geenral Soleimani, Iraq-ah a that a, al-Qaeda chief Osama Bin Laden pawh Pakistan-ah a that bawk a, chunga a chetnate chu chhuang takin a sawi a ni, tiin a sawi bawk.

India-Canada boruak bul?
India leh Canada-te hi Khalistan issue avangin boruak sang tak nei reng an ni a, hei vang hian kum 2010-a G-20 summit-a Manmohan Singh a kal tih chauh loh chu kum 1973 atanga 2015 inkar chhungin Indian Prime Minister Canada tlawh an awm ngai lo. A chhan ber pawh kum 1970 chho vel atang khan Punjab-ah Khalistani seperatist movement sang tak awmin, heng ram Canada, US leh UK te chu Sikh diaspora tamna a ni a, chung zingah pawh India tan Canadian sorkar chu a khirh ber tih niin, a chhan chu Canadian politician tena Sikh diaspora te an tan tlat a ngaih vang a ni. Kum 1982 khan India chuan Khalistani leader Talvinder Singh Parmar chu an rama thawn turin a ngen a, mahse Canada-in a thawn haw duh lo. A hnu lawkah Parmar chu Toronto atanga Mumbai pana Air India flight 182 bomb tipuaka a chhunga mi 329 thihna chhana sulsutu ber tia puh zui a ni.

Hmalam zel tur?
Modi-an kum 2015 khan Canada tlawhin inzawmna siamthat viau a tum a. Mahse, Trudeau-an kum 2018-a India a tlawh khan zawhna tam tak a awm zui a, dinner reception a neihah Khalistan supporter-te pawh an tel tlat a ni.
Kum 2020 khan Trudeau-an India rama farmer’s protest neiha India a sawisel avangin New Delhi chu a thinrim hle a. Germany-a 2022-a G-7 meeting neihnaah Modi-Trudeau meeting chu neih leh theih chauh a ni a, Free Trade Agreement (FTA) a inbiakna pawh an nei thei zui ta chauh a ni.
Nijjar thah a nih hnuah Canada chuan Delhi tlawh tur trade delegation-te a tir duh lo nghal a, hei vang hian FTA in Canadian Pension Funds-a India-in $55 billion investment tih a tum pawh a khawih danglam thei tia sawi a ni. Nikum khan India leh Canada-te hian an khua leh tui te ve ve hnenah visa million zahve vel an pechhuak a ni.
Canada chuan Indian zirlai 2,26,000 a pawm a, Indian diaspora te tuna Canada-a awm mekte chu 1.4 million lawih an tling a ni. India in Canadian visa a suspend avanga Canada-in a ti ve a nih chuan zirlai leh professional tam takin an tuar dawn a. Tunah trade talk leh visa inpek loh avang hian harsatna nasa tak awm zui tura ngaih a ni. Ram pahnih inlaichinna chuan ziaawm lam a pan mai thei lo va, awlsam taka chinfel mai theih ni dawn pawhin a lang lova sawi a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More