(Heng ngaihtuahnate hi Prime Minister Narendra Modi-a’n 1st June zan dar 4:15 PM leh 7 PM inkar khan Kanniyakumari a\anga Delhi pan tura thlawhtheihna-a a chuan laia a ziah a ni.)
India khua leh tui duhtak te u,
Democracy kût lian ber, 2024 Lok Sabha Inthlanpui chu vawiin hian Democracy ram lian berah hian kan zo fel ta a. Kanniyakumari-ah ni thum chhung thlarau lam zinkawng ka zawh hnu chuan Delhi pan tur thlawhnaah chuan ka chuang ve chauh a ni. Ni tin hian Kashi leh seat dang tam tak chu vote thlakna karah an awm a ni.
Ka rilru chu thil tawn leh rilru natna tam takin a khat. Ka chhungah hian chakna tawp nei lo a luang chhuak tih ka hria. Kum 2024-a Lok Sabha inthlanpui neih tur hi Amrit Kaal-a inthlanpui neih hmasak ber a ni. Thla engemaw zat kal ta khan kum 1857-a zalenna indona hmasa ber ram Meerut atangin ka campaign tan a, chuta tang chuan kan hnam ropui tak sei zawng leh zau zawng chu ka fang kual ta a ni. Heng inthlanpui rally hnuhnung ber hian Punjab-a Hoshiarpur-ah min hruai a, chu chu Guru ropui tak takte ram leh Sant Ravidas Ji nena inzawm ram a ni. Chumi hnu chuan Kanniyakumari, Maa Bharti ke bulah ka lo thleng ta a.
Inthlanna thahnemngaihna chu ka thinlung leh rilruah a ri chhuak tih chu thil awmdan pangngai a ni. Rally leh road show-a hmel hmuh tur tam tak chu ka mit hmuhah a rawn lang a. Kan Nari Shakti atanga malsawmna, rinna, hmangaihna, heng zawng zawng hi inngaitlawm tak a ni. Ka mit chu a hnim ta hle mai… ‘sadhana’ (meditative state)-ah ka lut ta a. Tin, chutah chuan, political debate nasa tak, beihpui thlakna leh counter-attack te, inthlanna atana langsar em em puhna aw leh thusawi te…chu zawng zawng chu hmun ruak takah an bo vek a ni. Ka chhungah hian inlakhranna rilru a lo piang ta a, ka rilru chu pawn lam khawvel atangin a inthen zo ta vek mai.
Chutiang mawhphurhna lian tak tak karah chuan ngaihtuahna chu a harsa ta hle a, mahse Kanniyakumari ram leh Swami Vivekananda-a fuihna chuan theihtawp chhuah lovin a siam ta a ni. Keimah ngei pawh candidate ka nih angin ka campaign hi Kashi mipui duh tak kutah dahin hetah hian ka lo kal ta a ni.
Tin, ka pian tirh atanga ka ngaih pawimawh em em leh nunpui ka tum tawh heng hlutnate hi min zirtir avangin Pathian chungah lawmthu ka sawi bawk. Kanniyakumari-a he hmun ngeiah hian Swami Vivekananda-a’n a ngaihtuahna a hman lai khan eng nge a tawn ngei ang tih pawh ka ngaihtuah bawk! Ka ngaihtuahna hmun thenkhat chu chutiang bawka ngaihtuahna luang chhuakah chuan ka hmang a.
He detachment karah hian, muanna leh muanna karah hian ka rilru chuan Bharat hmalam hun êng tak, Bharat thil tumte chu a ngaihtuah reng a. Kanniyakumari-a ni chhuak chuan ka ngaihtuahna chu sang thar a pe a, tuifinriat zau tak chuan ka ngaihtuahna a tizau a, boruak zau tak chuan khawvel thuk takah inpumkhatna, Pakhatna chu min hrechhuak chhunzawm zel a ni. Kum sawm tam tak kalta a Himalaya tlang kara thil hmuhchhuah leh thil tawn te chu a lo harh thar leh ta niin a lang.
|hiante u,
Kanniyakumari hian ka thinlung a hnaih em em reng a. Kanniyakumari-a Vivekananda Rock Memorial hi Shri Eknath Ranade ji kaihhruaina hnuaiah sak a ni. Eknath ji nen hian hmun zau taka zin theihna hun remchang ka nei a. He Hriatrengna sak lai hian Kanniyakumari-ah pawh hun engemaw chen hman theihna hun remchang ka nei a.
Kashmir atanga Kanniyakumari thlengin, hei hi ram mipui zawng zawng thinlunga zung kaih thuk tak, common identity a ni. Hei hi ‘Shakti Peeth’ (Shakti thutthleng) a ni a, chutah chuan Maa Shakti chu Kanya Kumari anga a insiam a ni. He Southern tip-ah hian Maa Shakti chuan penance a nei a, Bhagwan Shiva chu a nghak a, ani hi Bharat hmar lam ber Himalaya tlangah a awm a ni.
Kanniyakumari hi inzawmna ram a ni. Kan ram lui thianghlimte chu tuifinriat hrang hrangah an luang lut a, hetah hian, chu tuifinriat ngei chu an inzawm khawm a ni. Tin, hetah hian inzawmna ropui tak dang kan hmu leh a—Kan ram ngaihdan inzawmkhawmna! Hetah hian Vivekananda Rock Memorial kan hmu a, chu chu Saint Thiruvalluvar, Gandhi Mandapam leh Kamarajar Mani Mandapam te lim ropui tak a ni. Heng mi nghet tak takte atanga ngaihtuahna luang chhuakte hi hetah hian an inzawm khawm a, hnam ngaihtuahna inzawmkhawmna hmun an siam a ni. Hei hian hnam dinna atana infuih tharna ropui tak tak a siam a ni. He Kanniyakumari ram hian inpumkhatna thuchah tihbo theih loh a pe a, a bik takin Kan ram hnam nihna leh inpumkhatna hriatna ringhleltu tu pawh tan.
Kanniyakumari-a Saint Thiruvalluvar lem ropui tak chuan tuipui atang hian Maa Bharati (kan ram) zau tak chu a thlir niin a lang. A kutchhuak Thirukkural hi Tamil tawng chuan mawi tak lallukhum lunghlu pakhat a ni. Nun kawng tinreng a huam a, keimahni leh hnam tana theihtawp chhuah turin min fuih a ni. Chutiang mi ropui ka zahna ka hlan thei hi ka vanneihna sang tak a ni.
|hiante u,
Swami Vivekananda chuan vawi khat chu, ‘Hnam tin hian thuchah kan nei a, mission tihhlawhtlin tur, chanvo thlen tur kan nei a ni’ a ti.
Kum sang tam tak chhung chu Bharat hian he thil tum awmze nei tak hriatna nen hian hma a sawn zel a ni. Bharat hi kum sang tam tak chhung chu ngaihtuahna (credle of ideas) a ni tawh a. Kan thil neihte hi kan mimal hausakna angin kan ngai ngai lo va, economic emaw material emaw parameters chauh hmangin kan teh ngai lo. Chuvangin, ‘Idam-na-mama’ (hei hi ka ta a ni lo) hi Kan ram mizia pianpui a lo ni ta a ni.
Kan ram hamthatna hian kan planet hmasawnna kawngah pawh hlawkna a thlen a ni. Zalenna movement hi entirnan la ila. India ram hian August 15, 1947 khan zalenna a hmu a, chutih lai chuan khawvel ram tam tak chu colonial rule hnuaiah an awm a. Kan ram zalenna zinkawng chuan chu ram tam tak chu anmahni zalenna nei turin a fuih a, a tichak bawk. Chu thlarau bawk chu kum sawm tam tak hnuah khawvelin kum zabi khata vawi khat lo thleng tawh COVID-19 hripui leng chu a hmachhawn ta a ni. Ram rethei leh hmasawn mekte chungchangah ngaihtuahna a awm chuan Kan ram hmalakna hlawhtling tak chuan hnam tam tak tan huaisenna leh tanpuina a pe a ni.
Tunah chuan kan ram rorelna model hi khawvel ram tam tak tan chuan entawn tlak tak a ni ta a. Tunah chuan Bharat-a rorelna model hi khawvel ram tam tak tan chuan entawn tlak tak a ni ta a ni. Kum 10 chhung chauha mi nuai 25 te retheihna atanga kai theihna tura chakna pek hi a la awm ngai lo. Tunlai hian khawvel pumah Pro-People Good Governance, aspirational district, leh aspirational block te ang chi thil thar siam dan tur sawiho a ni. Kan hmalakna, mi retheite chakna pek atanga last-mile delivery thlengin, khawtlang nun hnuhnung bera ding mimalte dah pawimawh zawkin khawvel a tichak a ni. Tunah chuan Digital India campaign hi khawvel pum tan entawn tlak tak a ni ta a, technology hmanga mi retheite chakna kan pek theih dan te, langtlang taka thil thleng tur te, an dikna chanvo kan humhim theih dan te a tarlang a ni. Kan rama data man tlawm tak takte chu mi retheite hnena thu leh hla leh rawngbawlna thlen theihna tura khawtlang inpawhna hmanrua a lo ni chho mek a ni. Khawvel pum hian technology democratization hi a hmu a, a zirchiang mek a, khawvel pum huap institution lian tak takte chuan ram tam tak chu kan model atanga element hrang hrang hmang turin an fuih mek a ni.
Tunah chuan kan ram hmasawnna leh a lo chhuahna hi Bharat tan chauh hun remchang pawimawh tak a ni mai lo va, khawvel hmun hrang hranga kan thawhpui ram zawng zawng tan pawh hun remchang pawimawh tak a ni. G-20 hlawhtlinna atang khan khawvelin India tan hian chanvo lian zawk a ngaihtuah nasa hle. Vawiin hian India ram hi Global South aw chak leh pawimawh tak anga pawm a ni ta a ni. African Union chu Bharat hmalaknain G-20 group-ah a tel ve ta a ni. Hei hi Africa ramte hmalam hun atana inthlak danglamna pawimawh tak a ni dawn a ni.
|hiante u,
Bharat hmasawnna kawng (development trajectory) hian chhuanawmna leh ropuinain min luah khat a, chutih rual chuan mipui nuai 140 chuangte chu an mawhphurhna a hriat nawn tir bawk. Tunah chuan hun khat pawh khawhral lovin hna lian zawk leh tum lian zawk lam panin hma kan sawn a ngai ta a ni. Mumang thar kan mumang a, a takah kan chantir a, chu mumang chu kan nunpui tan a ngai a ni.
Bharat hmasawnna hi khawvel pum huap dinhmunah kan hmu tur a ni a, chumi atan chuan kan ram chhungril lama theihna kan hriatthiam a pawimawh hle. Bharat-a chaknate hi kan pawm a ngai a, kan enkawl a ngai a, khawvel hlawkna tur atan kan hmang tangkai tur a ni. Tunlai khawvel dinhmunah hian hnam thalai anga Bharat chakna hi kan thlir kir loh tur hun remchang a ni.
Kum zabi 21-na khawvel hian beiseina tam tak nen Bharat lam a thlir mek a ni. Tin, khawvel pum huapa hmasawnna tur chuan inthlak danglamna engemaw zat kan siam a ngai dawn bawk. Reform chungchanga kan traditional thinking pawh kan thlak a ngai bawk. Bharat hian reform hi economic reform chauh a huam thei lo. Nun kawng tinrengah siamthatna lam panin hma kan sawn a ngai a ni. Kan siamthatnate hi kum 2047-a ‘Viksit Bharat’ (India ram hmasawn) din duhna nen pawh a inmil tur a ni.Kum 10 chhung chauha mi nuai 25 te retheihna atanga kai theihna tura chakna pek hi a la awm ngai lo. Tunlai hian khawvel pumah Pro-People Good Governance, aspirational district, leh aspirational block te ang chi thil thar siam dan tur sawiho a ni. Kan hmalakna, mi retheite chakna pek atanga last-mile delivery thlengin, khawtlang nun hnuhnung bera ding mimalte dah pawimawh zawkin khawvel a tichak a ni. Tunah chuan Digital India campaign hi khawvel pum tan entawn tlak tak a ni ta a, technology hmanga mi retheite chakna kan pek theih dan te, langtlang taka thil thleng tur te, an dikna chanvo kan humhim theih dan te a tarlang a ni. Kan ram data man tlawm tak takte chu mi retheite hnena thu leh hla leh rawngbawlna thlen theihna tura khawtlang inthlauhna hmanrua a lo ni chho mek a ni. Khawvel pum hian technology democratization hi a hmu a, a zirchiang mek a, khawvel pum huap institution lian tak takte chuan ram tam tak chu kan model atanga element hrang hrang hmang turin an fuih mek a ni.
Tunah chuan Bharat hmasawnna leh a lo chhuahna hi Bharat tan chauh hun remchang pawimawh tak a ni mai lo va, khawvel hmun hrang hranga kan thawhpui ram zawng zawng tan pawh hun remchang pawimawh tak a ni. G-20 hlawhtlinna atang khan khawvelin Bharat tan hian chanvo lian zawk a ngaihtuah nasa hle. Vawiin hian Bharat hi Global South aw chak leh pawimawh tak anga pawm a ni ta a ni. African Union chu Bharat hmalaknain G-20 group-ah a tel ve ta a ni. Hei hi Africa ramte hmalam hun atana inthlak danglamna pawimawh tak a ni dawn a ni.
|hiante u,
Bharat hmasawnna kawng (developmenttrajectory) hian chhuanawmna leh ropuinain min luah khat a, chutih rual chuan mipui nuai 140 chuangte chu an mawhphurhna a hriat nawn tir bawk. Tunah chuan hun khat pawh khawhral lovin hna lian zawk leh tum lian zawk lam panin hma kan sawn a ngai ta a ni. Mumang thar kan mumang a, a takah kan chantir a, chu mumang chu kan nunpui tan a ngai a ni.
Bharat hmasawnna hi khawvel pum huap dinhmunah kan hmu tur a ni a, chumi atan chuan Bharat chhungril lama theihna kan hriatthiam a pawimawh hle. Kan ram chaknate hi kan pawm a ngai a, kan enkawl a ngai a, khawvel hlawkna tur atan kan hmang tangkai tur a ni. Tunlai khawvel dinhmunah hian hnam thalai anga Bharat chakna hi kan thlir kir loh tur hun remchang a ni.
Kum zabi 21-na khawvel hian beiseina tam tak nen Bharat lam a thlir mek a ni. Tin, khawvel pum huapa hmasawnna tur chuan inthlak danglamna engemaw zat kan siam a ngai dawn bawk. Reform chungchanga kan ngaihdan hluite pawh kan thlak a ngai bawk. Bharat reform hian economic reform chauh a huam thei lo. Nun kawng tinrengah siamthatna lam panin hma kan sawn a ngai a ni. Kan siamthatnate hi kum 2047-a ‘Viksit Bharat’ (India ram hmasawn) din duhna nen pawh a inmil tur a ni.
Reform hi eng ram tan pawh unidimensional process a ni thei ngai lo tih pawh kan hriatthiam a ngai. Chuvangin ram tana siamthat, perform, leh transform tih vision ka rawn tarlang a ni. Reform mawhphurhna chu hruaitute kutah a awm a ni. Chumi atanga chhut chuan kan bureaucracy hian hna a thawk a, mipuiin Jan Bhagidari thlarau an zawm hian inthlak danglamna a thleng tih kan hmu a ni.
Kan ram hi ‘Viksit Bharat’ a nih theih nan excellence hi principle bulpuiah kan siam a ngai a ni. Kawng pali: Speed, Scale, Scope, leh Standards-ah te rang taka kan thawh a ngai a ni. Manufacturing bakah hian quality lam kan ngaihtuah a ngai a, ‘zero defect-zero effect’ tih thupui hi kan zawm a ngai bawk.
|hiante u,
Pathianin Bharat ramah min malsawm tih hi hun tinrengah kan chhuang tur a ni. Pathian chuan Bharat rawngbawl tur leh kan ram ropuina lam pan tura kan chanvo hlen chhuak turin min thlang a ni.
Kan ro hlute hi tunlai angin kan sawifiah thar a ngai a, chutih rualin tunlai dinhmunah chuan hmanlai hlutnate chu kan pawm a ngai a ni.
Hnam angin ngaihtuahna leh rinna hmanlai tawh tak takte pawh kan ngaihtuah nawn leh a ngai a ni. Kan khawtlang nun hi professional pessimist-te nawrna ata kan chhuah zalen a ngai a ni. Rilru kawi emaw chhe zawnga thil lak chingte atanga zalenna hi hlawhtlinna kan neih hmasak ber a ni tih kan hre reng tur a ni. Hlawhtlinna chu a tha zawngin a par chhuak thin.
Bharat thiltihtheihna tawp nei lo leh chatuan atana ka rinna, ka inpekna leh ka rinna chu nitin a pung zel a. Kum 10 kalta chhung khan Bharat thiltihtheihna hi a lo thang chak zawk tih ka hmu a, keimah ngei pawhin ka tawng ve bawk.
Kum zabi 20-na kum sawmlina leh pangana chu zalenna movement-ah chakna thar pe turin kan hmang ang bawkin, kum zabi 21-na kum 25-naah hian ‘Viksit Bharat’ dinna tur lungphum kan phum a ngai a ni. Zalenna sualna hun hi inpekna ropui tak tak mamawh hun a ni. Tunlai hun hian mi zawng zawng hnen atangin thawhhlawk tak leh nghet tak a mamawh a ni.
Swami Vivekananda chuan kum 1897 khan kum 50 lo awm tur chu hnam tan chauh kan hlan a ngai tih a lo sawi tawh a. He kohna atanga kum 50 chiah a liam hnuah Bharat hian kum 1947 khan zalenna a hmu ta a ni.
Vawiin hian chutiang bawk rangkachak hun remchang chu kan nei ta a ni. Kum 25 lo awm tur hi hnam tan chauh i hlan ang u. Kan thawhrimna hian thlah lo awm turte leh kum zabi lo awm turte tan lungphum nghet tak a siam ang a, kan ram chu sang zawkah a hruai ang. Ram chakna leh thahnemngaihna thlirin tunah chuan kan tum a hla vak lo tih ka sawi thei. Hmanhmawh taka hma la chungin i kal khawm ila, Viksit Bharat i siam ang u.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.
Prev Post
Next Post