LEHKHABU PHO RUNPUI – 3 KHA

Rev Dr Ramengliana

Manipur buai kan han tlawh ve a, kan rawn haw lamin Ngopa atanga kawng chhe lutuk avang nge ni dawn ni Hliappui khawpui luh dawnah kan motor clutch plate-in tuar lovin a kang hmui ta rum rum a, gear a luh theih tak miau loh avangin kan che sawn thei ta lo a ni der a. A part chhe thlakna tur chu Aizawla lam leh thawn phei lehchhawn a ngaih miau avangin ni 2/3 cham turin hun tha kan neih phah ta daih a. Remchanga ngaiin Lehkhabu pho runpui chu phur takin tel ngei ka tum ta a nih kha.
Ka hringnunah hian ‘Book Sales’ vel hian hmun a luah sang thin hle a. Bangalore-a ka awm ve chhung zawnga nuam ka tih ber hun ka chhut chang pawh hian used book sales rawn awm leh zauh thin kha a ni a. Hall lian tawk chhunga lehkhabu chi hrang hrang tian khawm hnek hnuk kara man tlem tea kan lehkhabu awh ruk veng veng thin han thur chhuah nalh tluka nuam kha a vang khawpin ka hria. Ka tan liau liaua chung Khuanu’n a lo dah that nena intawng ta chat leh inkuah ta ngawih ngawih angtein ka inchan thin a ni.
Lawmawm leh chhuanawm
Lehkhabu Pho Runpui ngaihtuah chhuaktute hi an fakawm ka ti thlawt. Mizo thu leh hla hmasawnna atan an thawh hlawk narawh e. Mi tam tak chuan hun pangngaia kan lei miah loh tur kan lei phah ngei ang a, kan lehkhabu chhiar miah loh tur te pawh kan chhiar phah nasa dawn a ni. C. Laizawna, Mizo Thawnthu Hlun tih kha ka’n lei nghal a, a tukah C. Vanlalawma, Hmanlai hian mawm, tih ka va lei leh bawk a. Mizo thawnthute hi a ngaihnawm tawp thei lo a ni. Lehkhabu lei tum sa reng leh hmuh chawp ka lei nual a, a thlawnin bu 3 chu ka dawng bawk a, vannei ka intihna a sang hle. Thianpa Jerry Palian a che pa leh rem rem khawp mai. An nuin Tribal Research Institute dawhkan hmaah khan, “The Fly on the Wheel” tih bu thlek thlek chungin mi puitling inti ve tan chuan tunlai khawvela kha lehkhabu neih ve loh kha thil zahthlak a nihzia te a sep sar sar a, lei lah chu a tum der chuang si lo. Chutah le, pa zawk chu a thawk lawka an nu leh kei chu bu khat ve ve min pein a man a pe hmiah mai a nih chu! An nu a ngawi hmak, kei ka hlawk leh ta ber thung!
A tirah khan phur takin hman ni lawka tlangzarh ka lehkhabu Kristian Khawhawi: Thangthar khawvel hmachhawn nan tih kha kan dah ve a. A hmun han thlen meuh chuan insit a na duh ngaih ngaih khawp mai a, a zahthlak titihin a inchhirawm lek lek a ni. Kan thu leh hla mihrangte lehkhabu kara kan kutchhuak tlawm te an han rem ve tet mai chu a te ngawih ngawih mai. Te lo thei pawh va ni suh. Mahse min duhsakte azarah an hralh ve nual tho a ni awm e. He hun hian Mizo thu leh hla lamah ka rilru a chawk tho thar nasa ve hle. College kal thleng kha chuan theih ang anga lehkhabute la khawmin ka tuichilh ve thin kha a nia. Chumi hnua Saptawng lehkhabu lama tuansan daih tawh kha haw min tichak leh ta a ni ber e. Hetiang hun hian kei anga koh harh thar a nei nual ta ve ang.
Atna finthlak
Lehkhabu mana insen hi chu ka atna pakhat ve niin ka hre thin a. Atna na na na chu sim a har bawk si a nih hi! Mahni income ang zela lehkhabu lei lo chu tihhlum zel tur ni se ka thi hmang ngawt ang le. Mi pakhatin, “Lehkhabu duh laklawh chu hmeichhe thawmhnaw duh ang hi an nia, nei em um mah se an duh belh zel alawm,” a ti a, ka nihna chiah a sawiin ka hria. Ka dah khawm tawh zawng zawng pawh hi lehkhabu chhiar dan pangngaia chhiarin ka damchhungin ka chhiar zawh theih pawh ka ring tawh lo. Mahse ka la duh belh zel si! “He kan atna tak hi miten mi pangngaia min ngaih vena chhan alawm,” ti tein ka inhnem leh ringawt thin a!
Ziaktu pakhatin lehkhabu rotling neih ve ngei ngei tur nia a ngaih hming a ziak thla a, “Heng lehkhabute hi a leina tur i nei lo a nih chuan i kawr hralh la lei ang che,” a ti thlawt mai a ni. Mi tam zawk hi chuan lehkhabu man te hi tam kan tihma khawp mai a, Rs 500/- man han lei nalh ngam chu kan tam lo viau awm e. Chutih laiin kan thawmhnaw duhzawng tak Rs 500/- man te chu tlawm kan ti viau lawi si a! Ziaktute tan hi chuan a thanatthlak thin hle awm e. Thenkhat hi chu kan fing tawh khawp mai a, inleisak hram hram leh a man tama inleisak ngat te pawh kan ching ta zel a, rilru puthmang changkang tak a ni. Chutih rualin LPR 3-ah khan a ziaktu larna behchhana lehkhapuan hman quality leh a chhah leh pan atanga chhuta chhiar to ta riau anga ngaih theihte a awm nualin ka lo hre ve ngawt a. Sumdawng rilru ka pu thiam lo hle pawh a ni mai thei.
Phur mah mah
Ka phur em vang emaw tehreng ni khami ni khan mi zawng zawng an phur ve tura ngaihna deuh roh te pawh ka lo nei niin, online vela ka thiante, lehkhabu ka seprawtuipuite nen kan inhmu khawm deuh luih luih turah te ka lo ngai thla ve ringawt kha a nia, ka nghakhlel hle a nih kha. Lehkhabu tlangzarh hun zing dar 10 te kha ngai pawimawhin Zemabawk atangin ka hmanhmawh hle a. Ka thian rawn hruai Khasi pastorte zinga lehkhathiam ber pawl, kutchhuak leh nihna pawimawh tak tak chelh tawh thin leh chelh mek hnenah chuan, “Mizote literature kutpuiah ka hruai dawn che, Mizoten lehkhabu kan tuizia hi i hre dawn nia,” tiin ka lo insawitheih khum vel a.
Mahse ka phur ta mah mah emaw tih turin kan han thleng phei chu a mikhual deuh tana zahthlak deuh roh khawpin thutna a lo la awl hnem a, hmel hriat han hmuh mai tur an vang pharh bawk si. Hmel thar deuh tia min chiauautu tur kan nei mang bawk si lo! Ka thianpa, hnam dang, mi thiam tak mai, John Roberts Theological Colleng Principal hlui, Bible Society of India Translation Centre (NEI) Associate Director lo ni tawh thin, lo tel ngat mai kha han hre fuh thiam viau ila chuan kan Lehkhabu Pho Runpui -3 tihlutu tling phain ka lo hre ve ngawt a. Ka lo phur mah mah a niang e. Ani lakah pawh ka inthlahrung thar leh deuh hial a ni.
Hmathlir thui
Jaipur Literary Festival chungchang kan chhiar ve fo a, tel ve a chakawm thin. Kan thian pakhatin Mizoram Youth Commission a enkawl laiin buatsaih turin ka rawn a, tui viau tura ka ngaih laiin a ngai pawimawh ta vak lo a ni awm e. Shillong, Ward’s Lake-ah khuan kum tinin Cherry Blossom Festival an nei thin a, tlai khat chu Literature tan an hmang a. Poetry intihsiak te, author lar interview-te an nei thin a, a hlu hle mai. Kan Lehkhabu Pho Runpui pawh hi lehkhabu zawrh tawp aia lian hian hmathlir theih niin ka hria. Kan thu leh hla mihrangte kawmna te, Indian author lar tu emaw chah chhuah dan te, music leh thil changkang tak tak nena tih thiam a chakawm a ni.
Thu leh Hla leh Lehkhabu chungchang chauhah pawh hmasawnna tur a la tam thei ang. Vanapa Hall bathlar mai mai hi chu a chep deuh a ang. Hetiang thil hlu lutuk buatsaihtute hi han tang zel sela, sorkarin han thlawp tha viau zel bawk sela, pui zawk tih dan tur chu a lang uar mai ang ka ring. Khami tuma sakhaw lam lehkhabu tam zawk an tawmim tlat mai te khan ngaihtuah a tithui a, Saptawng lehkhabu lang ve se tihna a lian bawk a ni. Lehkhabu ngaina si sum ngah lo tan Used Books zuar thin company te nena inthurualin thil lian zawk a tih theih ngei ang, rawngbawlna anga ngaia Used Christian Books zuar thintute hlei hlei an phurin ka ring. Thangthar mi zam tha leh fel tak tak te hian an thluak vawrh virin han ti sela Lehkhabu Pho Runpui hi kum tina thil nghahhlelhawm berte zinga pakhat a tlin theih hial ka ring tlat a ni.