SAWRKAR THARAH HIAN TUIALHTHEI MAN A SANG BIKLO

Dr. C. Zothanmawia

Tunlaia Mizorama thilthleng langsar tak leh mipui sawi hlawh tak zing ami chu tuialhthei man pung hi a ni a. Social media leh hmun hrang hrangah ngaihdan sawi a tam hle a nih hi. Hetia titi a titam em em hi thil awm tak a ni a, tuialhthei, petrol leh diesel hi kan nitin nuna tangkai, mi tam tak nunphung inrelbawlna a bet tlat, eizawnna atana pawimawh, chhungkaw tam tak tan innghahna a ni. Mimal lirthei bakah mi nawlpuiin kan hman leh kan dam khawchhuahna tura chakkhai lakluhna kawngah te a tel loin kan awm thei lo a. Kan inkalpawhna atan a tel lovin kan awm thei tawh lo a, kawnglaih, insakna hmun laih leh kawng hrang hranga hmasawnna leh kan nunphunga bet tlat a ni a, kan mamawh miau avangin engzat man pawh ni se kan lei lo thei lo a, chu chuan mi zawng zawng a nghawng a nih hi.
India rampuma kan tuialhthei man hi kawng hrang hrangah a innghat a. Chutiang zinga nghawng nei lian ber pakhat chu tuialhthei la thlit fim loh, thlit fim chawp tura buatsaih ngai a ni a, chu chu crude oil tihin sawi thin a ni. India ram hian chu crude oil ramchhung atanga tharchhuah a neih tamloh avangin a mamawh zat atang 80% chuang hi kumtin ramdang atangin a lei thin a. Hetia Crude oil leina man hi khawvel pumah United state dollar anga chhut a ni a, India tangka leh US Dollar hlutna inthlauhnain nghawng a nei thui hle, Indian rupees hlutnaah a innghat a ni. Hetia sawrkarin tuialhthei siamna hmanrua crude oil a lei hnu hian petrol leh diesel a thlitfim a lo ngai ta a, Mizoramin kan hriat larah chuan company lian tak tak ONGC, Relliance Industries Ltd.,Bharat Petroleum Co. Ltd., Indian Oil Co.Ltd., te hi a ni awm e. Hetiang thlit fimna company leh zawrhchhuah tura buaipuitutu Oil Marketing Company-te (Indian Oil Co., Bharat Petroleum,Essar Oil,etc) insumdawn tawnna a an inbiakremna, tuialhthei hralhtute/local dealer (commission) hnena zawrhchhuahna man khan petrol leh diesel manah nghawng a nei lian hle. Tin ramchhung buaina, chhiatrupna emaw politics thil pawh nghawng a nei thei zing ami a ni, sumdawnna a nih avangin a mamawhtu/leitu (demand) tlem leh tamah a innghat bawk a, a leitu an tam leh a man a pung a chutiangin leitu leh mamawhtu an tlem chuan a man a hniam thin.
Kan han tarlan tak bakah hian India sawrkar laipui hian tuialhthei manah chhiah (excise) a bituk a, chutiangte nen chuan tuialhthei lama sumdawngte leh state tinin kan zawm ngei ngei a ngai thin, tin state sawrkarin a ramchhunga chhiah (Value Added Tax/VAT), tha a tih angin a la thin bawk. India rama tuialhthei man hi kum 2017 June atang khan zing tin dar 6:00-ah ennawn thin a ni a, hei hi tuialhthei kaihhnawiah a eizawngte leh mipui mimir tan a tha hle a, petrol leh diesel man hi a che/inthlak reng thin a, a hniam leh san chungchang buaipuina a ni ber na niin, dynamic fuel pricing system tih a ni.
Petrol leh diesel man chungchangah hian state sawrkar thuneihna pawimawh tak chu kan tarlan tak chhiah/VAT hi a ni. Tunhnaia kan sawrkar chuan thuchhuah (notification) siaminin Motor Spirit (MS) petrol litre khat zelah chhiah/VAT rate hlui 16.36% atangin 18% ah tihsan a ni a, High Speed Diesel (HSD), diesel manah 5.23% atangin 10% in a tisang a, hei bakah hian a vawikhatna atan petrol emaw diesel kan lei/lak reng rengin cess cheng li (Rs 4/-) kan pek tel zel a ngai tawh dawn bawk. Sawrkar thuchhuahah chuan tuialhthei manah chhiah lak thin VAT tih pun leh cess lak a that thu tarlan a ni a. A tulna avanga uluk taka ngaihtuah a nih hnu a tih san a nih thu te, kum hnih kalta a petrol leh diesel man nena khaikhinin tuna kan petrol leh diesel man tihsan anih hnuah pawh a la hniam zawk thu tarlan a ni bawk, a pawisa ang chuan a dik e. Kum 2021 November thla khan COVID 19 nghawng kal zelah central sawrkarin petrol leh diesel man chu a rawn tihniam a, central sawrkar hnuaia awm kan ni a, Mizoramah pawh tihhniam a ni. Tuialhthei man tihhniam a nih chhan hi central sawrkarin excise duty a tihhniam vangte, hripui/pandemic vang a economics chhiat zual lai a nih vang a nih rualin lockdown avangin mipui mimir pawn chhuah theihloh a ni a, mamawhtu (demand) a sang miaulo a, sumdawnnaah chuan tuialhthei man tihhniam kha a awm ve reng a ni.
Tunah chuan nunphung pangngaiin Pathian zarah kan nung leh thei ta a, November 2021 a tlakhniam nen a khaikhina tuna kan rate hi sawrkar hmasa hunlai aiin chuti zat chuan a hniam zawk tho tho tih angzawnga mipui hnena thusawi hi mipui rilru hruaikawi theihna a ni a. Khatih hunlai khan central sawrkarin rate a siam ang zulzuiin state sawrkarin a mipui hnena a tlawm thei angbera a thlen theihna turin petrol leh diesel manah ruahmanna a siam a nih hmel a. Mizoram sawrkar kalta khan a hnuah tuialhthei man hi a tihsan hriat a ni lo. Tunah erawh chuan central sawrkar inrawlhna tel lovin chhiah/VAT tihsan a ni a, cess (Mizoram sawrkar siamchawp) lak zel tawh tur a ni ta bawk, kan cabinet minister ni ta thusawi, a party mi leh sa ten an tlangaupui, mipui hnena sum khawn a nih dawnloh thute, electric bill, tui bill leh chhiah dangte tihpun a nih loh turzia a sawite, sum puk ve dawn lo anga a insawi leh inzawrh nen chuan a inkawkalh chiang hle.
Tunah hian Mizoramah petrol hi litre khat cheng 99.24 a ni a, diesel hi cheng 88.02 man a ni mek a, Northeast state zingah hian a man to ber pathum zingah kan tel a ni. Petrol leh diesel man sang bakah eng chhiah leh man pawh hian san lam a pan a, mipui atanga sum hmuh dan kawng hi kan sawrkar hian a dap char char zawk em ni? Sum enkawl thiam bik ni a insawi leh midang dem ngar ngartute hian insawifiah hnuhnawh reng ngai hian emni an kal zel dawn?
Chhiah pek hrim hrim hi kan tih tur a ni a, chhiah pe tam phei chu chawimawina dawng tlak an ni. Sawrkar kal tawhte mawhchhe reng chunga an hunlai pawhin ti a sawi a au reng thinte hian kan insawi angin kan awm thei thlawtlo a ni e ti ngam se. Mipui hnen atanga chhiah tihpun leh sum leh pai lak/tihpun theihna a awm phawt chuan ruahmanna siam zel mai hi “kalphung thar” in a tum zing ami em ni? Hetia sawrkar in sum a puk awlh awlh lai leh chhiah tipung a, mipui eibel a zen zel lai hian, a theihna lai laiah mahni mi leh sa, duhsak zawngte hamthatna indawn tir a inhai vur ve phawt zawngin hma an la niin a lang lawi si !!. Thu dik leh diklo chawhpawlh a mipui nawlpui thluak su reng chunga hmasawnna hmuh tur awm si lo, sawrkara nihna chi hrang hrang a remchan dan anga inpek zel anih avanga mipui sum hloh nitin chung leh chhiah leh thil man to zel hian kan ram leh hnam tan a tha zawngin hna a thawk em tih hi mipui ten i thlir reng ang u.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More