TUIVAI HEP leh TUIRINI SHP An tun hma leh tun hnu

R.Lalrinkima
Hidden Lodge
Chanmari, A izawl

Tunhnai khan ZPM Ministry chuan Electric siamchhuah lama an hmalakna chhunzawm zelin Tuivai HEP leh Tuirini SHP te chu kutthlak mai theih turin rahbi an han rek thar ta a, a lawmawm hle a ni.
An tunhma chanchin tawi
Tuivai HEP hi 1992 khan Central Water Commission in Detailed Project Report(DPR) 210MW pe chhuak tura peih a ni tawh a,he project hi Congress Ministry hnuhnungah khan siam a nih theih nan kawng bumboh thui tak a paltlang a, Aijal Club-ah pawh vawi hnih lai chu he project thawh a nih theih dawn vanga lawmna inkhawm kha P&E Department khan a huaihawt a. Tun tum sawrkarah erawh chuan Ruling Party lamin DPR thar 132MW pe chhuak tura duan, DPR buatsaihtute hnen atanga an dawn an lawm ve thung niin a lang. Congress kha an sawrkar zui ta si lo a, an hnua MNF sawrkar lo ding leh chuan an bawhzui ta lo a, ZPM-in tunah a power pek chhuah tlem zawk mah se a par an rawn chhuang dawn ta a ang viau. Power pek chhuah tur lo tlem ta hi Politic lama inchirhtheh nan lo hman ni lo se a tha ngawt ang, tunhma lama he project dinhmun kan thai lang zauh dawn nia.
Tuirini SHP pawh funding tihfel vek tawh hnuah Chief Minister berin Covid len vanga pawisa neih loh chhuanlamin file note sheet ah ‘thawh rih loh mai ni se’ tiin a ziak kuau mai si a, tu tan mah han bawhzui leh ngaihna a awm ta lo, ‘thu a tawp e lu mam’ tih a ni ta ngawt mai. Tun sawrkar tharah hian he project funding kawng hi zawh thar lehin sawrkar laipuia thuneitute pawhin kawng thui tak tihfel tawh a nih vangin an lo hre tlangnel hle a, ZPM sawrkarin chu chu bawhzuiin par an chhuang nawn dawn niawm tak a ni, hei pawh hi kan thlir zau ang, hriatna tlemte atangin? Ka hriat dan hnuhnungah phei chuan Central Sector, Tuirial HEP ang ni loa State Sector Power Project ni turin Department lam ten hma an la a ni awm a, hlawhtling hlauh se a duhawm ngawt mai, a kawng erawh a thui deuh mai thei?
(Sawi nawn leh lawk teh ang-HEP tih hian Hydro Electric Project tihna niin SHP hi Small Hydor-Electric Project sawina a ni a, SHP hi 1MW atanga 24MW thleng sawi nan hman niin a chunglam hi HEP ti-a sawi a ni thin. SHP hnuaiah hian Mini Hydel Project a awm leh a, 1MW hnuai lam niin Tuipui, Champhai bul ami chauh hi tuna MHP kan neih la hman theih a ni awm e. Mizoram-a tuna kan hman mek ho hi 1MW chunglam leh 24 MW hnuai lam, Tuirial HEP tih loh, vek an ni. Political party worker, inti hre ve tak, hre ziktluak si lo hian Mini leh Small SHP hi inringtawk tak hian an sawi pawlh nak nak fo a nia?)
Viability Gap Funding leh Tuivai HEP(3 x 70MW)
India rama ei leh bara intodelh lo tak State te chawikanna hmanraw pakhat- project tha tak, mahse a thawhchhuah tur ngaihtuaha a siamna man to lutuk, ‘economically non-viable’ te thawh a nih theih nana Central Ministry-in policy a siam a. Chu chu “Viability Gap Funding(VGF)’ an ti a, he special funding hmang hian economically-a viable lo project, mahse Development atana pawimawh leh tangkai si te fund ngaihtuah sakna a ni tiin duhtawk mai ila. India ramah hian Healthcare Facilities, Road construction,International Multipurpose Seaport etc te siam nan hman ni thinin Hydro Power siamna atana tih hmasak ber tur Tuivai HEP, 210MW siam chhuak thei tur chu pawm a ni hlauh mai a, hetianga pawm tur hian Congress Ministry hnuhnung zawk khan an thawh hlawk hle a, chumi phena Department Head Er CL Thangliana thawhrimzia kha hria kan tam lo mai thei. Tichuan, Tuivai HEP chuan VGF hmang chuan thawh ni turin pawm fel a ni ta a, tihtur a la tam viau nain a ruhkawl ber khenthlak a nih tawh avangin hmabak la awm hi a harsa vak tawh lo, ‘belchhunga sa ang deuh’ ni khan kan hria. Mahse, vanduaithlak takin Congress Ministry chu a sawrkar zui ta si lo a, ‘sar-ah a zamral’ leh ta a, a uihawm ngawt mai.
NDB, BRICS Loan leh Tuirini SHP(2 x 12MW)
Khawthlang ram changkang tawh ho intelkhawm el pha turin Brazil, Russia, India, China leh South Africa ram te chu an ram theuh ei leh bara intihchangkan tawn nan te, heng ram depte lak atanga venhimna tha tak neih theih nan leh thil dang dang hmasawnna atana inpuih tawn nan an intel khawm ve a. He ram intelkhawm te hi BRICS tia koh niin heng ramte hian economic development atana sum pukna tur New Development Bank, an tih chu 2014 khan Shanghai, China ah din a ni a, he bank hian BRICS Loan tih hming puin hnathawhna atan Loan a puktir thin. India pawhin he Bank hi a hmang tangkai hle a, Mizoramin a hman tangkai theih nan Tuirini SHP pawh hi he NDB atang hian pawisa puk phalna dil a ni a. Fiahna hrang hrang a paltlang hnuah agreement ziah mai tur a nih laiin MNF Ministry hnuhnung ber chuan Covid vanga pawisa harsatna chhuanlamin he project hi thawh loh ni se tiin Pu Zoramthanga chuan thutlukna a siam tlat avangin a zuzi ta a.
DPR hmasa ber hi River Valley Projects Guidelines March 1997 leh Guidelines for Preparation of DPR of Irrigation & Multipurpose Projects by CWC,Govt of India 2010 hmangin Central Water Commission-in an siam phawt a. He DPR hi a cost updation leh project revision ti turin WAPCOS,Gurgaon, India te ruaiin tihtir leh an ni a. Anni hian (2x12MW) siam nan Rs 465.00Cr estimate chhuakin MW khat siamna atan Rs 19.38Cr ngai tur angin an chhut a. He DPR-ah hian tuikhuah hi Serlui B SHP anga lei chhun muk hmanga siam tur niin 92 metre, 276 Ft zeta sanga khuah tur a ni. Tuikhuah atang hian Km 2.42-a thui, metre 3 (feet 10 hawlhtlang) leiverh hmangin khawl khawhvir tir tum a ni.
Ngaihtuah ngai ta ber mai chu he tuikhuah feet 276 zeta sang hi siam a nih chuan Seling leh Keifang inkara NHIDCL ten Bridge an dawh hlim hlawt hi a chim pha ang em, chim ta se engtia hmalak nge sawrkar hian a tum? Tuikhuah hi tihhniam leh a nih loh chuan tuna Bridge awmsa hi a aia sang, Tuirini tuikhuahin a chim phak loh turah hian Bridge thar dawh a angai ang a, chumiin a ken tel chu kawngpui duan thar leh a ni. Chung zawng zawng siam lehna man tur chu tuna Tuirini SHP tana Loan lakna turah hian chhut tel a ni em? tih hi a pawimawh hle awm e. Hemi chungchang hi Department lam Engineer pakhat hnen atanga ka hriat dan chuan ‘Tuikhuah atanga leiverh tawpa 12MW khawl pahnih bun tur hi khawl pakhat chu Tuikhuah bulthut luimawng lamah hian bun a ni ang a, tichuan Tuirini Lei dawhsa chim lo tawk hian Tuikhuah chu tihhniam a ni ang’ a ti a, chuti a nih chuan 24MW pe chhuak thei Project a ni lo mai thei awm mange tih ka ngaihtuahnaah a lo lut a. Eng pawh ni se, eng MW pawh lo ni se Project thar lo piang tur hrim hrim hi a lawmawm hle. Tuikhuah hmun panna tur kawng awm sa pawh hi chei that turin sawrkar hna ka la thawh lai khan sanction te kha a awm ut tawh a, project funding tur buaipui laia project siamna pawisa ni lo atanga hetianga hmalakna awm hi a lawmawm ngawt mai, laih zawh tawh a nih leh nih loh erawh ka hre zui ta lo. A chhan chu DPR-ah khan Approach Road siamna tur pawisa kha engemaw zat a awm ngei a rinawm a, chumi lo sumkar nana hetiang ruahmanna a awm hi a tha khawp mai.
Ti khian Tuivai HEP leh Tuirini SHP tunhma leh tunhnu dinhmun chu kan mang hriat riai ruai tawhin a rinawm a, tun sawrkar hian an term chhung hian heng ‘thu te hi tisa-ah an chantir’ dawn em tih kan lo thlir tlang ang a. Thei lo tur anga an lan chuan inthlan leh hun atana an hmachhawp lian tak hnutchhiah, tipuitling tura an party bak rin ngam an awm loh thu an tlangaupui dum dum thei tho bawk ang.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More