Amazon-ah hman lai khawpui hmuhchhuah niin kum sang tam tak hnimin a khuh tawh a ni.
He thil hmuhchhuah hmang hian Amazon-a lo cheng tawhte history chu nasa takin hriat belh a ni thei dawna ngaih a ni a.
Ecuador khawchhak lama Upano area-a khawpui hlui hmuhchhuahah hian kawngpui leh canal network tha tak a awm vek a.
Helai hmun hi tlangkang awm theihna hmun niin an society chu tlangkangin a nuai bo pawh ni theia ngaih a ni a.
Kan hriat chhun chu South America highlands a Machu Pichu, Peru te a nih rualin Amazon-ah hian mihring an lo chen tawh rinna a awm sa reng tawh a ni.
“He khawpui hi Amazon a hmun dang hriat tawh te ai zawnga upa zawk a ni a. Civilisation-ah hian Eurocentric ngaihdan kan nei a, mahse culture leh civilisation-ah kan ngaihdan pawh kan thlak a ngai dawnin a lang,” tiin Prof Stephen Rostain, director of investigation, National Centre for Scientific Research, France, he research hotu chuan a sawi a.
“Amazonian culture kan thlir dan a danglam nghal a. Mi tam ber te chuan mi tlemte intel khawm, saruaka awm, thlam in anga awm mai mai angah kan ngai a, kan thil hmuhchhuah atang hian urban society an lo nei daih tawh tih a hriat a ni” tiin co-author Antoine Dorison chuan a sawi.
He khawpui hi kum 2,500 kalta vela din nia ngaih niin kum 1,000 vel luah anga chhut theih a ni tiin archaeologists te chuan an sawi a. Mi engzah chiah nge cheng ang tih chu hriat a harsa dawn a, mahse scientists te chuan mi 10,000 chuang a nih loh pawhin mi 100,000 chuang chu an ni ang an ti.
Archaeologists te chuan ground excavation 300 sq km a zau an kalpui mai bakah thlawhna atangin laser sensor hmangin khawpui hlui chu hriatfiah zual tumin an bei mek bawk a.
Scientists te chuan an thil laihchhuah thenkhatte chu chenna in tia sawiin a then chu ceremonial hmun nia an ngaih thu an sawi a. Kilamope a complex pakhat laihchhuah chu 459 ft lai platform nei a ni an ti bawk a. Tlang laiin chu mi hmang chuan platform an siam a ni, an ti bawk.
Chu chu kawngpui leh kea kalna tam tak te chu platform chu a chhun bawk a, kawngpui pakhat phei chu 25km laia thui a ni bawk a. Dr Dorison chuan heng kawngpuite hi an research neiha an ngaihhlut lai ber zinga mi a ni a ti bawk.
“Kawngpuite a inthlunzawm tha hle a. Hmun hla tak tak kal theihna a ni chungin a vaiin a inthlunzawm vek a. A thenah right angles te awmin chu chu danglam tak a ni,” tiin a sawi bawk.
Hei mai bakah hian kawngpui lehlam lehlamah chuan canal awm bawkin chungte chu tui a tam lutuk emaw a inpaih theihna tur niin an sawi bawk a. Khawpui luhna thenkhat chu dan pin theihna siam a ni bawk a, chu chu an thenawm te laka an himna tura an tih nia ngaih a ni, an ti bawk.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.