CHINA RAMA KAN PI LEH PU TE LUH DAN

Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo

Kan thlahtu bul kan lo hriat loh avangin lungpui emaw pûk atanga lo chhuak ang maiin kan lo inngai a. Chhinlung chhuak kan ni a, China rama lung pûk vel atanga lo chhuak kan ni tiin kan chanchin ziakmite chuan an lo sawi thin. China-ah kan awm a, China atang chuan tuna kan awmna ah hian kan lo thlang tla ta a ni tih chu chanchin chhuitu zawng zawngin an pawm vek tih mai tur a ni. China ram atanga lo chhuak ni mah ila China mi leh sa (Chinese) kan ni lo tih chu kan chiang tlâng bawk. Kan nihna tak leh kan tobul kan lo hriat loh avangin Tibeto Burman emaw Mongoloid zinga mi kan ni ang tih hi ngaihdan tlanglawn ber leh history-a kan lo inzirtir dan pawh a ni. ‘Kan Thlahtu tobul Ka Chhuidan’ tih kan ziah tawhah khan keini chu tudang ni lovin Israel hnam bo zinga mi, Zosefa tu leh fate (Ephraim leh Manasseh) thlahte kan lo ni reng a. Chung Zosefa tu leh fate (Israel chhungkua) chu BC 722 ah Assuria Sawrkarin rûnin an ramah salah an hruai ta a a ni tih pawh kan sawi tawh a. Tunah chuan Assuria ram atang chuan khawiahnge an kal darh a, kan pi leh pute chu engtin nge China ramah an luh dan kan ziak dawn a ni.
1. ASSURIA RAMAH AN CHENG:
Bible-a kan hmuh angin Israel hnam 10, Assuria sawrkarin BC 722 a sala a hruaite an dahna hmun chu 2 Lalte 17:6 ah khan chiang takin kan hmu ‘Hosea kum kua a lal kum chuan Assuria lal chuan Samari khua chu a la a, Israel-hote chu Assuria ramah a hruai a, Hala ramah te, Gozan rama Habor luiah te, Media-ho khuaahte a awmtîr a.’ Halah hi Media district chhung a ni a, Khabur luidung kam vel a huam. Gozan rama Harbor luiah tih hi Asia ram laili taka awm a ni. Israel sala hruaite an cheng a ni tih hi Bible bung leh chang hrang hrang – 2Lalte 17:6 ; 1 Chronicles 5:26 ; 2 Lalte 19:12 ; Isaiah 37:12 ah te kan hmu. Gozan chu Mesopotamia a Habor lui bula a ni tih kan hmu bawk. Media ram an chenna hi Iran hmar thlang ram, tuna Azerbaijan, Kurdistan, leh Kermanshah ram thenkhat te hi a ni. Helaiah hian BC 722- BC 400 (Kum 300) chhung vel chu an cheng ta a ni.
2. KAN PI PUTE BONA RAM CHU:
Rabbi Aliahu Avahail, The Tribes of Israel, The lost and the dispersed’ tih bu phek 137-138 a ziah dan chuan B.C.E 722 a sala hruai Manasseh hnam te chu Persia ah B.C.E 457 thleng Darrius leh Ahadverosh te rorelna hnuaiah an awm tih a ni. Joseph Fillows, Bible History of Israel’ tih bu phek 77 a ziah dan chuan B.C.E 331 ah Macedon Alexanderan Persia leh India a run avangin Israel hnam te chu Afghanistan-ah an tlanchhia a, B.C.320 ah Egypt atangin Ethiopia an lut a, Hindukush atangin Afghanistan ah an lut niin a ziak. M.J.D. Tate, The Growth of Civilization, phek 17 a ziah dan chuan Hindukush- Tegnarian a Israel hnambo te an awm laiin China Lal Shihwangti an China bang siam hna thawk turin a hruai a, BC 231 ah China lui Wei dung zawhin China ah an lut. China ah chuan Kaifengah an cheng. Chinese te chuan an tihduhdah hle a, chuvang chuan khua ah pawh cheng tha ngam lovin Pukah leh Tlangah te an cheng tiin a ziak. He an thuziak atang hian kan pi leh pute China an luh dan leh khawsak dan kan chanchin chhuimi ten an lo ziah dan nen pawh a inang tlâng hle a ni.
3. CHINA LUH HMA A KAN PIPUTE CHENNA:
Kum tam tak chhung chu China atanga kan lo chhuah dan bak chhui tur kan hre lo. China atanga kal chhuak kan nih avangin Chhinlung chhuak kan ni e tiin kan chanchin zirna zawng zawngah kan lo zir tawh thin. Mahse China kan luh dan leh kan luh hma chanchin kan lo hriat loh vang a lo ni. Zofate chanchin chhuina bu rintlâk tak mai, Guite Khangthu phek 6-ah chuan kan pi leh pute chu B.C. 320-325 khan an lal Shanlung leh a fapa Miachal hovin Persia ram atangin Baluchistan hmarchhak, Maisuah, Afghanistan-ah an pêm a, Anphui khua an din tih chiang takin an ziak. An lal Miachal fapa Dialachal hovin Tibet ram chhungah lutin khua an din leh a, an khaw din hming chu Khotan a ni. Tah hian an lal Dialachal a thi a, a fapa Nelachal chuan a thlâk. Hetih hun lai hian kan pi leh pute chuan Israel ten maicham siam a inthawina an hlan ang khan inthawina te an hlan thin a, Puithiamte pawh neiin an awm a, Savun lehkha te pawh an chhiar thin a ni.
4. CHINA RAMA AN LUH DAN:-
Kum kha leh chen kha China-a kan luh dan chanchin tuman an sawi kan la hre ngai lo. Mahse kan chanchin lo chhui thui zawk leh hrechiang zawk, Guite unaute chuan uluk taka zirchianna (research) te neiin kan chanchin hi an lo chhuiin an lo ziak a. Chutah chuan kan pi leh pute Tibet ram vela an chen lai chanchin chiang takin an ziak a. Hetih hun lai hi China lal Shihwangti a khan China bang a siam lai a ni. China lal chuan China leh a chhehvel ramte pawh runin salah te hruaiin China bang siam hna a thawh tir thin. Kan pi leh pute pawh thlamuang taka an awm laiin Shihwangti a chuan China bang siam turin a va hruai thin a ni. B.C. 245-206 inkar vel khan sala chhawr mai duh tawk lovin China lal Shihwangti chuan a rawn run ta a, China-ah awmtirin China Bang siam hna chu a thawhtir ta char char a. Kan hriat angin China bang siam chhung hi kum 2000 chuang lai a ni.
5. CHINA RAM AN CHHUAHSAN:
Kan pi leh pute China an awm laiin an lal Nelachal a thi a, a fapa Tungchin an a thlak ve leh a. China an awm lai hian an China lal Sihwangti hian anmahni chauh lo pawh hnamdang sakhaw dang biak kha a khap tlat a, chuvang chuan kan pi leh pute pawh an lehkha zial ‘Savun Lehkha’ an chhiar thin te pawh chu a chhuhsak ni ngei tur a ni. ‘Savun Lehkha’ kan nei thin a, Uiin a pubo an tih kha a nih ngei a rinawm. Misual tak sawi nan Ui tih leh Uicho tihte an hmang thin. Chutianga hreawm taka awm chu an peih ta ngang lova, an lal Tungchina fapa Zo (Chawnkima) hovin China chu a rûkin an chhuahsan ta a ni an ti. China ram atanga tlan chhuakte hi a rûka chhuak zeuh zeuh an ni tih pawh a chiang. Tichuan tuna Zo hnahthlâk te ram luah zawng zawng hi zawi zawiin kan lo luah khat ta a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More