Lalhluna
7085209548
Kristian Tlangau, August 2024 thlaa chhuakah khan Reverend zahawm tak pakhatin, ‘Pian Pun chungchang inzirtirna” thuchah pawimawh tak a ziak a. Mi thiam ziak a ni bawk a, a hawl zauin a ziak tha khawp mai a, a bengvar thlakin, a lawmawm ngei mai. Hetiang taka keini Mizo Kristian, Bible ringtute hnena pian pun theih dan tur leh Zofate tan pian pun a tul takzet thu thahnemngai taka inzirtir kan ngai ta mai hi a zahthlakin, a vanduaithlak hle a ni lawm ni?
Kan sawrkarin Birth Control Policy a kalpui vang a ni
India sawrkar laipuiin kum 1970-80 chhoah khan mihring pung chak lutuk ven nan Birth Control Policy chak taka a kalpui avang khan, keini Mizoram, mihring tlemte, thawl tak maia cheng, mahni ram zimte pawh luah khat zo lo khan, Birth Control Policy chu a dik a dawk thlu lovin, eng anga thil pawi nge min thlensak dawn, Pathian remtih zawng a ni reng em tih pawh ngaihtuah chang lek lovin, a tumtelin, phur takin khatih laia kan sawrkar khan a han kalpui ta chiam mai kha a niah! Bible-in eng nge a sawi tih lam hretu leh zirtirtu lamin ngawih an chuh tlat mai si a. Dodalna awm hek lo, duh thalin sawrkarin an hmanraw neih ang angte hmang tangkaiin nau hrin tlem thatzia, chhungkaw changkanna leh awlsamna a nih dante thiam takin an han theh darh ta chuai chuai mai a. Thingtlang lamahte Campaigner an tir chhuak ur ur bawk a. Nu nau nei tam lo tura insiamte hnenah lawmman pawisa an pe a, insiam duh hmate phei chuan, pawisa tam lehzual an dawng lehnghal a. Mipui rilru hneh thei zawngin Birth Control chu mawi takin Family Planning tiin an vuah a. A hnuah phei chuan Family Welfare an ti ta nghe nghe a. Ration Card-ah lam “Fa neih tlem chu changkanna”, tih thute an chuantir tak kiu kiau va. Chuti taka kan Sawrkarin thapui a han thawh takah chuan an hlawhtling ta ngiang reng a. Kum 1987 a lo her chhuah meuh chuan Fa nei tlem tura insiam, Birth Control lama thawk tha ber lawmman, “Family Welfare Award” chu kan dawng ta ruau reng a nih kha, kan la hre rengin a rinawm .
Birth Control chuan eng nge min thlen tak reng?
Sawrkar chhinchhiah danin kum 1981-1991 chhung khan kan pian pun dan rate chu za zelah 48.55 a ni a. Birth Control lama sawrkar meuhin thapui a han thawh takah chuan kum 2011- 2021 chhunga kan pian pun dan chu za zelah 23.48-ah a tla thla ta duai mai a nih kha. Kum tina kan pian pun dan chawh rualahte chuan kan tla hniam nasa a, kum 2021-ah 1% a nih laiin 2023-ah chuan 0.90% -ah a tla thla ta a ni. Zofate kan tlem luat avangin kan ram zimte pawh kan luah khat zo lova, kan ram khawthlang lam, ramri bul hnai zau tak chu luahtu awm lovin a ruak huai mai a. Ram dang atanga lo lut ten duh thalin an luah hmiah hmiah a, pawiti hlei thei dinhmunah pawh kan ding thei lo chu a nih ber hi.
A zual zawpui vaihlen hlo
Nausen piang pung tur dangtu thlarau sual chu, a piang tawh sa suat thawltu thlarau sual dangin a rawn belhchhah leh ta nghal a. Hmanraw chi hrang hrang lah duhthusam a nei a, zu leh ruihhlo chi hrang hrang, mipat hmeichhiat hman khawlohna, chung thilin a ken natna dam thei lo HIV +/AIDS nun beidawnna leh a zuitu inawhhlum duhna hri, cancer natna, sum ngainatna avanga engmah pawisak lohnate hmangin kan thalaite, pavalaite a han suat ta tak tak mai chuh, Aizawl veng hrang hrangah leh thingtlangahte pawh mitthi vui reng rengin kan buai kan buai ta mai a. Nula leh tlangval duhawm tak tak, tleirawl te te thlengin an liam ta zawih zawih mai a. Pavalai, nupui fanau nei tan mekte kan vui liam mawlh mawlh a, Police Department phei kha chu mangan taktein an mangang hial a nih kha, zep thu a cheng lo. Fahrah leh hmeithai an pung thur thur a, tihngaihna hre lovin awmhmunah kan rum tlawk tlawk ta mai zawng a nih hi. Zoram Kristiante, Biak In tha leh mawi tak tak chhunga inkhawma, kan lam mup mup lai hian kan dinhmun lehlam chu hetiang hi a ni tlat si.
Birth Control chu Pathian laka helna
Kan Bible bung hmasa ber Genesis 1: 28-ah chuan Pathian thupek pawimawh tak, “Chi tam tak thlaha lo pungin, leilung hi luahkhat ula, in thu thuin awmtir rawh u”, tih hi a awm kiau mai a, khawiah mah sutna a awm hauh lo. Chuvangin, Kristiante tan chuan fa neih tlem tura insiam, Birth Control hi Pathian thupek dodalna, Pathian laka helna a ni chiah mai. Min siamtu Pathian duh dan ti hlawhtlinglo tura insiam danglamna dik tak a ni a, sawi mawi ngaihna a awm hauh lo. Hrisel loh vanga loh theih lova insiam hi chu thudang daih a ni. Hetiang Pathian duhdan chiang tak, thupek pawimawh tak zawm tur nei reng chung si a, fa nei tam thei lo tura inzirtir vak vaka, insiam kan uar em em si hi Zoram Kristiante hi eng kan ti zo ta nge ni ngai? Kan rin Pathian bansanin pathian dang neih kan duh ta zawk hial em ni tih mai a va awl ve! Pian pun lam kan tih tlem theih laiin, piang tawh sa suat thawltu kan thunun leh thei si lo, hnam ral riai riai mai lo chu eng nge hmabak kan neih? Thil pawi tur a pawi zawh hnuah kan harh chhuak ta hram a, mahse phengphehlepa khua kan tlai zo tawh si! Tihngaihna tak hre lovin mangangin kan rum kan rum ta mai chu a nih hi. Presbyterian Kohhran chuan an inkhawmpui lian ber Synod-ah Birth Control chungchang leh pian pun leh theih dan a awm ang em tiin vawi 9 lai an lo chai an lo chai tawh a. Pian pun lam inzirtirna booklet pawh vawi 2 lai an lo chhuah tawh a, a sawt leh sawt loh chu sawi ngai lovin a hretu theuh kan ni lawm ni? Thil tihchhiat hi a awlsam viau laiin siam that erawh a harsa a nih hi!
Tui baw hnu ruh theih tawh loh
Pian pun harsatzia chu a zual tawlh tawlh emaw tih mai tur a la ni ta deuh deuh zawk em ni? Tunlaiah phei chuan kan nula leh tlangval ten inneih hi an hmanhmawh ta lo tawp mai a ni lo maw? KTP rual nih lai (kum 40 tlin hma)-a nupui pasal neih chu tam zawkin an tum ta lo emaw tih mai tur a ni. Lehkha an zir chhuak a, hnathawh tur, sawkar hna nei lovin kan nula leh tlangval an leng huai huai a. Nupui fanau chawmna tur hna an neih loh vangin nupui pasal neih an chak lo zo ta ni pawhin a lang, an dinhmun ngaihtuahin an khawngaihthlak em em zawk a ni. Han inneite pawh fa nei mai lova, engemaw chen han tlawngawl an duh zawk em ni tih mai tur a ni.
Fa nei tam lo tura inzirtirna kha thangthar zel te thisenah a intuh nghet em em a. |awngkaa sawi leh lehkhaa ziak chhiar ngawt chuan an rilru a ti danglam zo ta lo, tui baw hnu ruh theih tawh loh tih thudik chu a ding zel a nih hi. Innei tharte hnenah Kohhranin fa nei tam tura an fuih ngial pawhin awmzia a nei hlei thei ta lo. Fa nei tharte hnena lawmman sang tel pek pawhin rah a chhuah tam hlei thei lo chu a nih ber hi! Hetianga kan kal zel chuan Zofate hmabak chu a thim khawp ang.
Eng kawng nge kan zawh tak ang?
Hetiang tak hi kan ram, kan hnam dinhmun a nih tak siah chuan engtin nge kan tih tak ang? Beidawng leh lungngaiin kan thu ringawt mai dawn em ni? Ni lo, engemaw chu kan tih ngei ngei a ngai. Kan hnam ral lohnan hmalak dan tur rawtna han siam teh u. Kei chuan hmalak dan tur kawng khat chauh awmin ka hria, chu chu hei hi a ni. Pathian thupek zawma, chi tam tak thlah tur kan nih laia, fa hring tam thei lo tura insiam, Birth Control kan uar ta lutuk mai hi Pathian thupek awih lohna, a laka kan helna sual lian tak a ni tih kan pawma, inchhira, sima, thinlung lungchhia leh inchhir ngawih ngawiha, tihtakzeta Pathian ngaihdamna kan dil chuan kan ram, kan hnam a tidam leh mahna. Nangni Kohhran hruaitu zawng zawngte u, nangni ram roreltute u, khawngaih takin inthuruala, thinlung hmunkhat puin, inngaitlawm takin, ram pum huap sual ngaihdam dil hona han buatsaih ula, in kaihhruai, in mipuiten kan zui ang che u. Kan ram, kan hnam dinhmun chhiatna thuk lutuk tawh hi chunglam thiltihtheihna atang lo chuan, mihring beihna ringawt chuan chhan chhuah phak a ni tawh lo tih hi i pawm ang u. Ram pum huap sual simtir harhna kan ngai, tihtakzetin i dil tak tak teh ang u. Amen!