ZD Lalvunga
Mizote kan himna, “Inner Line Permit” hi vaiho hian hnawk an tiin, an duh anga kan ram chhunga chet vel an duh ta a ni. Rel (Train) a rawn lut tawh a, kan buai chho hle dawn tih kan hriata kan inven nghal a ngai tak zet tih, thuneitute hian hre mawlh teh se. An ngaihthah lui fo a nih chuan, thalai ten luchhum banchhum huama beih a tul mai ang. (ZenG ?)
Dt. 2 June, 2008 khan, “North East Plains People Traders and Youth Federation” (Hmarchhaka, Phai vai Sumdawng cheng ho pawl) chuan ILP chungchangah Mizoram min khingin, Gauhati High Court-ah thubuai an thehlut a. High Court-a thubuai ngaihtuah a nih mek laiin, vaiho chuan, “Mizoram Sorkar in, Non-Mizo 90-100 vel ILP nei lo an thawn let tiin, NEPPTYF ho chuan min hek/report leh a. High Court chuan June ni 13, 2008 khan Interim Order Siamin, Mizoram Sorkar pawhin he Interim Order, High Court-in a siam hi, High Court-ah bawk a khinglet nghal bawk a ni.
North Eastern Plains People & Youth Federation, te’n PIL High Court-a an thlehluh chungchangah hian MZP te hmalakna in, “Sitting Demonstration, Raj Bhavan bulah 21 July, 2008 ah Special Assembly, Inner Line Permit chungchang sawiho turin koh a tum a. Hetih lai mek hian Gauhati High Court chuan July ni 22, 2008 khan he case-ah hian thutlukna siam a tum mek bawk a. Mizoram Sorkar pawhin Special Assembly koh a tum chu a thulh ve ta bawk a ni.
Tichuan, Gauhati High Court chuan vaiho North Eastern Plains People Traders & Youth Federation ten PIL an thehluh chu a hnawl ta a ni. Tuna kan ILP kalpui mek hi a pawm ta a ni. He thilah hian kan Peace Accord hi Zofate tan himna a ni.
Pathianin Mizote Kristian kan nih hma daih atangin, Hnam damna leh himna tur min ruahman sakin, British hmangin min lo siamsak ti ila a dik ang. BEFR, 1873 hi kan hnam tan himna pawimawh tak a ni tih hi phat rual a ni lo. BEFR-ah hian, Section pawimawh tak a awm a, chu chu Section 7-na hi a ni.
SECTION 7 : It shall not be lawful for any person, not being a native of the District Comprised in the Preamble of this Regulation, to acquire any interest in land or the Product of land beyond the said “Inner Line” Without the sanction of the (State Government) or such offices as the (State Gov’t) shall Appoint in this behalf. Any interest so acquire may be dealt with as the (State Gov’t) of its said officer shall direct.
The (State Gov’t) may also, by Notification in the (Office Gazette) extend the prohibition Contained in this section to any class of persons, Native of the said Districts, and may from time to time in like manner cancel or vary such extention.
Helai bung leh changin a sawi awmzia hi chu, mi tu pawh, a ram mi ni ve lo chuan, state sorkar emaw, state sorkarin a ruat officer te phalna lo chuan “Inner Line” piah lama, ram leh ram atanga thil lo chhuak/Tharchhuah ah te hamthatna/hlawkna, Dan angin an nei thei lo tihna a ni ber. Transfer and ownership of Land kan tih lai tak hi chiang fek fawka sawina, ILP-ah hi chuan a awm hran lo a ni.
ARTICLE 371 G LEH BEFR, 1873 KHAIKHIN ILA
1) Article ‘371 G’ hi chu India leh Mizo te inremna venga India Danpui bung khat a ni a. Thil pawimawhah chuan, State Assembly-in thuneihna tawp-a nei a ni. BEFR ve thung hi chu, British hun laia Dan, Regulation siam ve chauh kha a ni a, British hovin Thingzai leh Thingpui hmanga sumdawnna kawnga an hlawkna tura an siam, a hnu-a Tribal te venhimna atana hman ve chauh a ni.
2) Article 371 G chuan, Mizote hi kan ram (land) Sakhua leh Social Practices Customary law-ah te thuneihna pumhlum min pe a. Central Sorkar hian eng dan pawh siam se, kan ram (Land) leh sakhua, kan vantlangnun khawih thilah te lo hnawl theihna kan nei a, State Assembly-in kan pawm ve phawt a ngai a ni. BEFR hi chuan chutiang taka thuneihna min pe zo lova, Mizote tan himna tluantling a keng tel lo hrim hrim. A ram chhungah pawh a sawi ber chu, sorkar thu lovin pawn lam miin ram chungchangah hamthatna/hlawkna a nei thei lo a tihna mai chauh a ni.
3) Article 371 G chuan, Danpui hnuaiah keimahnia dan (Rules) siam thei tura thuneihna min pek laiin, BEFR hi chuan hmanlai dan ILP hmanga hnam dang te kan ram luh phalna leh, ram an neih vena tur venna a ni a. Article 371 G nen chuan kan thuneihnaa insan hleih vai vai hle a ni.
4) Danpui chu, ram Khata dan lal ber (Supreme law) a ni a. Article 371 G hi chu, Danpui bungkhat chu a ni. Danpui hnuaiah, Act. kan tihte hi awm lehin chung Act kan tih hnuaiah chuan, Rules te, Regulation te hi siam a ni leh thin a ni. Regulation hi chu Sorkar Executive Agency te Department te leh Dan hnuaiah an siam thei a, Danpui erawh hi chu, tihdanglam a nih dawn chuan, Parliament thuneihna a ni.
5) August ni 5, 1986 khan, JC Ranga Reddy MP (RS) chuan Mizoram Accord thu Parliament-ah sawiin, “Mizote hian Kum 20 chhung kan hmelma te (China-a tihna) hnen atangin Ralthuam an lakhawm a. Kan mi leh sa tam tak an that a, Kashmir-a an State Special Provision tur Article 370 kan siam sak a, kum 40 chhung ramin kan buaipuizia kan hre theuh va. Chu aia tha lo zawk daih, Mizoram kan siam sak leh hi chu. Hna zawng tur emaw, khualzin tur pawhin, kan lut thei lova, Ram danga zin tur ang maiin Permit tel lova kan kal theih lohna Foreign State insiam te Article 371 (G) na hnuaiah Ram Inches khat pawh, Mizoram Assembly remtihna tel lova lei pawh kan lei theih lohna ram hi, India ram State ah in la ngai thei maw? Central Sorkar hi Laldenga hmaah in thingthi a ni, a ti hial a, Mizoram Accord, Article 371 G hi a tha lawt lak a ni.
Article 371 G kan hnam tana hlutna leh pawimawhna hrechiang bera insawi thin, tuna kan CM Duhoma hian, Hnam pasalthate sa lu hawn, Article 371 G party inbeihna atana hmanga, a nep thei ang bera sawiin BEFR te nena huang khat leh intluk ang leka a dah hi, bumna hmanga mipui zirtirna, “Not Normal” a nihna mai a ni.
Opposition a nih laia FCAA 2023 pawh, “Dan Sakei” ti zuah zuah, CM a nih hnu a, a hlauhawm loh tia mipui hrilh leh si hian kan ram hi hralh suh se, Article 371 G Mizo te kan nihna chhan leh himna. He Article 371 G hi kan zalenna famkim, Republic of Mizoram kan nihna tura kan chawlh lawkna a ni. Pathianin rem a tih hunah Zalenna famkim neiin, keimahni ngeiin ro kan la inrel dawn a ni.