HARHNA HMASA BER PAWCHHUAKTUTE CHANCHIN CHHUNZAWMNA

Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo

Zofate Kristian kan nih hnua Thlarau Thianghlim harhna hmasa ber pawchhuaktu 10 zinga paruk chanchin kan ziak tawh a. Tunah chuan zirtirtu Pu Chawnga leh Pi Pawngi te chanchin tawi kan ziak leh dawn a ni.
3.7. Zirtirtu CHAWNGA

Zirtirtu Pu Chawnga hi kum 1879 khan : Bualpui khuaah a piang a. Apa Darchawngpuia a ni a, a nu chu Pawngi Kum 1907 khan Saii (Saitualthangi) nen an innei a. Fa paruk, tu 45 an nei. An fate chu:
l Chawngthuami- fa 9 an nei
l Chawnghmingliana- fa 7 an nei
l Lalhmingthanga- fa 8 an nei
l Thangthuami- fa 6 an nei
l Chawngchhungi- fa 7 an nei
l Vanlalchhuangi- fa 8 an nei
Zirtirtu Chawnga hi a naupan laiin a nu leh pain an boralsan a. William Williams-a Mizoram a lo luha Tlawng kama mipa naupang lo hmutute zingah a tel a ni. Pu Buanga leh Sap Upa te hmu turin Bualpui atangin kein a kal a. Anni pahnih hian a chanchin an hriatin an khawngaih a, an enkawl zui ta a. Sap rama an haw dawn khan D.E. Jones kutah an hlan chhawng leh a ni.
Pu Chawnga hi Sap School siamah khan a lut hmasa berte zinga mi a ni a. Kum 1903 khan Lower Primsry a zo va, pakuana a ni. Lehkha zir pahin Pu Zosapthara kha zirtir hna a thawhpui. Kum 1903 kum vek khan Kairuma khua Biate-ah Sap Missionary te tirhin school a hawng a. Kum khat a thawh hnuah Aizawlah a let leh a ni. Kum 1905-ah primary sikul zirtirtu atan dah ngheh a ni. Kum 1907 ah Saitualthangi (Saii) nen an innei a, Zofate zinga Sikul headmaster hmasa ber a ni. Kum 1947 thleng khan zirtirtu hna a thawk a. Mathematics leh English a thiam hle a, English dictionary pawh siam thei turah a in ngai ve an ti. A school naupang Thanpuii pain amah a uizia thu ‘Goodbye my old teacher’ tih a ziak.
Zirtirtu hna a thawh rei avangin Hmar lam mi lian leh mi hmasa langsar te pawh a school naupangte an ni. Huan siam lam a tui hle a, tuna Sikulpuikawn Kawltheihuan pawh hi a hmalakna a ni. Mission Veng Kohhran upa atan thlan tlin a ni a, mahse kohhran upa chi niin a in hre lo a, upa an thlanna chu a pawm lo a ni. Amah hi in zirmi leh thil chikmi tak a ni a, Kristian Hlabu ah hian a hla lehlinte pawh a awm a, chungte chu: (1)KHB no. 232- Thlanah a lo awm ta ( 2) KHB no. 289- Leia ka neih enge ni? leh (3) KHB no 364- Pathianin a kohhran tihte an ni. Kum 84 mi niin August 8,1963 khan thlamuang takin Lalpa hnenah a chawl ta a ni.
Pi PAWNGI (Laichuhthangi Ralte)
Pi Pawngi hi kum 1889 khan Zote khuaah a piang a. A pasal chu Upa Suakkunga a ni a, fa 7 neiin tu 8 an nei. An fate chu :
(1) Khawtinthanga- fa 8 an nei
(2) Lalthansanga, Tlangval laia boral
l Khawzamuani- fa 4 an nei
l Lalchhungi- fa 1 an nei
l Lalnipuii ANS Military nursing thawh laiia boral
l Rita Neihpuii- fa 3 an nei
l Lalzawna
Pi Pawngi hi a pa tukluh bawiha a luh avangin Lal bawih chhungkuaah a lo seilian a. A nu leh pate hian a naupan laiin an thihsan a, a piin a enkawl a, a pi pawh chu rei vak lovah a boral leh avangin fahrah khawngaih thlak tak a ni. Zosaphluia leh Khuma te Pathian thusawi a lo hriatin a rilru ah ringtu nih duhna a lo nei ve a. Lal bawiha a awmpui Hlunziki nen Kristianah kum 1900 ah an inpe a. Lal Hmawngphunga chu a thinur em êm a, an samah te pawtin khawlaiah a hnuh tir a, a vauvin a tiduhdah hle a. Zosap missionary ten an lo hriatin chhanchhuah dan an ngaihtuah a, kum 1901 ah Zosapthara ten Tirhkoh Khuma hriain Zote an tlawh a. Hemi tum hian Aizawl kal a, Zosap bel turin thurawn an pe a ni.
Kum 12 lek an nih laiin Lal in atanga Hlawnziki nen tlan chhuah an tum ta a. Thingphur tur anga chhuakin Lungrang kawng lamah an kal a, em chu khaw daiah an paih a, Aizawl lam panin an kal a. Lalin a hriat veleh um turin mi a tir a, an um phalo a, beidawngin an kir leh a ni. Pawngi leh Hlawnziki chu an kal zel a, Thenzawlah Pu Hrangchina (James Dokhuma pa) teinah an riak a. Sialsuk dai atangin Kulikawn an thlen thlengin Keitein a veng an ti. Kalkawngah an kal hah avangin Hlawnziki chu a tamchhawl ta a, Pawngi hnenah chuan “min kalsan mai rawh, hetah hian kei chu ka thi mai ang” a ti a. Mahse Pawngi chuan a hnem a, a changin a paw lawp lawp a, Aizawl chu an thleng ta a ni. Aizawlah chuan Zosapte bulah an tlulut ta rawih a. Anni hian duhsak takin an lo enkawl a, lehkhate an zirtir ta a ni.
Pi Pawngi hi lehkha thiam thei tak a ni a, Midwife hmasa ber a ni a, kum 1909 atangin Aizawl Hospitalah a thawk tan a ni. Nau chhar rawngbawlna a thawk nasa a, Aizawl atangin khaw hrang hrangah te an ko lawr thin. Hmeichhe sawrkar hna thawk hmasa ber, thirsakawr khalh hmasa ber a ni. Kum 1912 khan Suakkunga nen an innei a, Kulikawnah an cheng. May 10, 1934 khan Lalpa hnenah thlamuang takin a chawl ta a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More