Lalhluna
Vaivakawn
Vanglaini Chanchinbu September 19, 2023 chhuaka ‘CSS hnuaia hna thawkte an nuar chhunzawm: Regularisation scheme en nawn a ni dawn’ tih thupui hnuaia AMCECC sawi, “Article 14 & 16 hi hnam hnuaihnung kan nihna leh rethei zawkte tana ham thatna a siamsakna a ni zawk….” tih kan hmu a.
He dan sawi fiahna (interpretation of statute) hi a khing baiin a dik tawk lo deuh a, a tawi thei ang berin sawi fiah han tum ila:
Part-III ‘Fundamental Rights’ huam chhunga dikna chanvo chi hrang hrang tihhlawhtlinna khawlpui ‘State’-ah hian kan chian a ngai phawt a: he Part-III huam chhunga ‘State’ tih hian Sawrkar Laipui, Parliament, State Sawrkar leh Dan Siam Khawl (legislatures) mai bakah India ram chhunga tual chhunga thu neitute chenin a huam a; chhiar zau duh tan S.P. Gupta v. Union of India, AIR 1994 SC 268: 1993 (4) SCC 441, etc chhiar zui ni se.
Tichuan, dikna chanvo chungchanga intluk tlânna ‘Right to Equaly-14 leh 16 hian hnam hnuaihnung leh rethei zawkte ham thatna siamsakna chu a kawk meuh mai; a hlen chhuaktute pawh Sawrkar Laipui, State Sawrkar, UT leh thu neitu (authority) dangte an ni bawk. Sawrkar Laipui hnuaia hna ruak hnawh khah nan a nih chuan (classification, reservation etc awmze nei thlir tel chungin) equality thlentir chu Sawrkar Laipui hna a ni a; State Sawrkar hnuaia hna a nih chuan, a chunga reservation awm ze nei kan sawi ang khian, a hlen chhuaktu chu State Sawrkarte bawk an ni. Chu vang chuan…. ‘a ni zâwk’ tih lai hi a dik ta lo deuh a ni. Sawrkar hnaa luh nana dikna chanvo inang tlang ‘Equality of opportunity in public employment’ (Art 16 1) hlen chhuaktu hi Sawrkar Laipui chauh ni lovin, State Sawrkar pawh a nih chu; a hnuaia hna zawng mek (job seekers)-te equality hlen chhuahsak chu State tih tur a ni.
Article 16 (1) chuan ‘State (sawrkar) hnuaia pisa engah pawh, inthliar hranna awm lovin, hna ruak hnawh khah nan khua leh tui zawng zawngte tan hun tha hawn a ni ang (There shall be equality of opportunity for all citizens in matters relating to employment or appointment to any office under the state (prohibiting discrimination in government appointments) tiin Article 16-na chuan a sawiin a tiam a ni. Hemiin a entir chu:
1. Hna ruak a awm changin, CNV Act, 1959 leh a hna dan 1960 bawh chhe lova hna ruakte Employment Exchange hriattir (notify)a, anni’n seniority anga hna ruak neitute hnena hna zawng mek inziak lut sate thawn;
2. Chanchinbua zau taka puan darh.
Hei hi Supreme Court-in 1996-a Excise Supt vs K.B.N.V. Rao-a thu a tihtluk dan dung zui a ni. Employment atanga seniority anga thawn pawh a thlawp a ni. Tin, Chanchinbua chhuah aiin form siam sa dah khata Employment Exchange-a notify chu a hmasa zâwk tur a ni bawk. Labour Code awm avangin CNV Act hi a bo ta tihna pawh a ni lo; Court sang berin he a thu tih tluk hi a thiat leh emaw, Parliament-in CNV Act hi a thiat emaw, a siam tha emaw a nih hma loh chuan.
He ka thu rawn ziah hian CSS hnuaia hna thawkte dah ngheh emaw, ngheh loh emaw lam a kawk lo va; a tawi thei ang bera hna ruak hnawh khah chungchanga Article 14 (dan hmaa intluk tlanna leh dânin inang tlanga min vên him dan zau taka sawina) leh a bik deuh tak (specifically)-a Article 16 hman dan sawina a ni a, hun lo kal zel tura hna ruak leh a hnawh khah dan hriat nan pawh a tha ang chu. Law point chungchang a ni ber e.