NGAIHZAWNG NEIH

Rev Dr Ramengliana

Mizote hi nulat-tlangval laia inngaizawng thin hnam kan ni a. Nula leh tlangval zingah ngaihzawng pawh hmu pha la anga inngai te phei chuan vanduai bik leh hlutna hniam bik hlein an inhre hial thin. Chuvangin mahni tum tawk tu emaw tal chu han ‘chhas’ ve hrim hrim an tum talh thin a ni awm e. Kristian kan nih hnuah pawh chu chu a danglam vak chuang lo va ‘Ngaihzawng neih hi sual a ni lo,’ tiin kan thalaite kan zirtir chhunzawm a. A ngaihzawng neih hrim hrim chu sual ni lo mah se thil sual a keng tel tam thei viau ang. He kan culture rah chhuah hi thil tha tak a ni lovin a lang. Mipat-hmeichhiat thila kan hmai bal zawng zawng chhan hi a ni thei mai ang em aw? I lo chhut nawn teh ang u.
Inhual vs Inngaihzawn
Tunhma deuh khan Revival Speaker pakhat chuan, “Kan team hi chuan inngaihzawn te hi kan support vak lo, nupui-pasal kan duh a nih chuan chumi tur chu zawng mai ila,” tiin a sawi thin a, a dik thui khawpin ka hria. Ngaihzawng nei tam tak hian nupui-pasal atan an ti hauh lo tih a chiang. Nulat-tlangval laia a bika kawp leh hun hmanpui atan an ti lek fang a. Mi tam tak rilruah phei chuan mipat-hmeichhiatna hmanpui tur remchang zawnna a ni mai a. Nupa nih hmaa nupa nun chen tumna chi khat a ni deuh mai. Hei hi a pawi a. Hetiang nunphung hian kan thalaite a hip na hle bawk si a. ‘Ngaihzawng neih chu a pawi lo,’ han tih ringawt pawh hi kan ennawn deuh chu a hun tawhin a lang.
Chutih laiin ‘inhual’ erawh a awm a. Inngaihzawn pawh a hun dik takah chuan inhual deuh tho a ni lo thei lo a. Amaherawhchu, inhualnain a tum chu a dang daih thung. Nupui-pasal atana inzawnna leh inenchhinna a ni deuh ber a. A tum hi a thianghlim a, fimkhur pawh a ngai hle bawk. Nupui neih huna nula ngaihsak map lo leh pasal neih hun fe pawha tih ngaihna hre map lo te hi zirtir an ngaiin fuih an ngai viau thung thin. Tanpui dan kan thiam hlawm pawh a pawimawh ang. Josepha leh Mari, Isua nu leh pa te pawh an ‘inhual’ ve ngei kha a nia. Thil tha tak a ni awm e. Mahse hei hi chuan a chunga kan sawi nawmchen duh vanga ngaihzawng neih hrim hrim nen chuan danglam tak, ngaihfin miah loh tur a ni.
Tunlai inngaihzawn
Social media-a kan thalaite thil sawi dan han chik chuan an bialnu/bialpate hi ‘sexual partner’ anga ngai deuh mai an tam tih a hriat theih a. Tam zawk phei chuan chutiang tur ni maiin an hre awm e. Mizo nula-tlangval zingah chutiang case chu a tam hle ang tih a rin theih mai. Chutianga nun tum miah lo pawh thlemna do zawh loh avanga chesual ta an tam bawk ang. Thianghlim takin a inngaihzawn theih han ti thin mah ila ‘Sual tura thlemnaah min hruai lut suh ang che,’ tia tawngtaina nen chuan a inmil chiah lo deuh a ang thin. Tin, ‘inhualna’ boruak awm mang si lova ngaihzawng neih ve ringawt hian humsual dai a awl mai bakah ‘sum leh pai’, ‘hun leh tha’, a hek duh riau a ni tih te hi hre tel ta mai mai ila. Tul lova buaina a ni thei khawp mai.
Ngaihzawng neih chak ve vang hrim hrim, kan khingpui kan hmel duhzawngte nena a bika lo inkhalh fal chakna hrim hrim hi chu Thlarau Thianghlim atanga chhuak a nih hmel loh ngawt mai. Tisa chakna engemaw atanga chhuak a ni zawk ngeiin ka ring. Thianghlim taka inngaizawng te chu awm theih mah se thalai zawng zawng tana han phalrai ngawt chi a ni lo. Pathian duh loh zawnga lut an tam em mai. Theih ni se chuan nula leh tlangval na na na chu han inkawm ho dar dar te pawh thil tha tak a ni ngei ang. Kawm ngeih deuh bik pawh neih theih chu a ni. Mahse hmun ril ber ber inphalsak ‘inngaihzawn’ ang hi chu a him ber lo tawp. ‘Inhual’ kan nih hma hi chuan thian anga inkawm deuh mai mai hi zir thiam ila ram leh hnam tan a tha pha ngeiin ka ring. Paula phei chuan Timothea hnenah khan nula te chu ‘farnu’ anga en mai turin a ti a nih kha mawle. Tunlaia ngaihzawngte zui fal leh tawmpui policy te hi chu a ngaihtuahna khan a hlat hle awm asin.
A him chiah em
Kan hringnun hi Kristianna tarmit atanga kan thlir a, Bible tehfung kan hman dawn chuan tunlai khawvel kalphung leh Mizo culture-a lo bet tlat ‘inngaihzawn’ hi chu kan ennawn a ngaih hmel a. Bible hian “Ngaihzawng i nei tur a ni lo,” ti fak lo mah se tunlaia an tih dan tek tuka inngaihzawn hi chu a awm meuh lo a ang thin. Khawthlang nunphung Pathian leh mihring pawh zah lo khawvela cheng tena an tih dana palzam vel mai mai nunphung hi chu Kristian nun dan tha nen hian a inhmeh hlawl lo a ni ber. Nupa nih hmaa lo inkawp fal leh engkim mai inhman tawn ang chi hi chu Pathian duh dan nena sawirem a har thin a nih hi. Kan thangtharten tunlaia ngaihzawng an neih dan hi chu ‘Pathianin a phal lo,’ tih mai zawk tur ni awm tak a ni.
Mizo society nuam em ema thil tha lo deuh inphum ve tlat chu nula leh tlangval kan zalen lutuk hi a ni a. Chumi sawhkhawk chu AIDS vei percentage-ah te hian a rawn lang mek a, kan mualpho ta zel mai a nih hi. Tleirawl chhuak hlim hlawl ten ruihtheih thil an han ban maite hi a rapthlak thlawt a ni. Khawtlang invawng up tha kan mamawh. Kan culture pangngai pawh her rem hret hret i hreh lovang u. Chhiat ni that ni kan inphut dan chungchang thleng hian ngaihtuahna hmang thiam ten an rilru han seng teh se. Nula leh tlangval tan kawp bik neih a, midang tawm ve theih loh tur bialnu/bialpa kan han duh em em zel mai leh chutiang inkungkaihna bik neih chu thil ni awm tak leh pawina awm lem lova kan ngai tlat mai hi chu chhut ngun a va tul tehlul em!
Khap ang
Thil pawi deuh chu kan thawnthu ziak thiam ten ‘love story’ ngaihnawm tak tak an lo ziak a, thil dang zawng zawng aia ‘ingngaihzawnna thlangtute an han chawimawi thiam em em mai thin hi a ni a. Hringnun tak takah chuan a dik hauh si lo va. Inngaihzawnna chawi vul avang hian mi chhiar sen loh ten an lo tisual tawh a. Hringnunah duhthlanna an hmang sual tawh a ni. Tleirawl leh nulat-tlangval laia hmel induhna lo la vung lo thiam te hi an vannei zel zawk a. Chuvangin, ngaihzawng neih te hi Kristian nuna thil tul lo tak, hman sual awlsam tak, leh ‘tura ngaih’ reng reng loh tur a lo ni. Nei kur duah ai chuan nei ngai mang lo te hi a tawpa che fuh an ni zel zawk awm asin. Tichuan, nupui-pasal atana kan inhualna a nih ngawt loh chuan, ‘ngaihzawng neih’ hi i khap hial teh ang u!