US-in Iran nuclear hmunhmate a bei ta
President Donald Trump-a chuan Iran-a nuclear sawngbawlna hmun pathum chu ‘hlawhtling taka’ beiin an ‘nuai chhe vek’ niin a sawi.
Israel chuan US-in a beihnaah hian ‘an thawhpui’ tih a sawi a. Iranian thuneitute pawhin an hmun beih a nih thu an sawi a, thil chhe nasa a awm lo niin an sawi ve thung.
Inrinni (India-a Pathianni tuk)-a thil thleng hi Iran leh Israel indo meknaah nghawng lian tak nei tura ngaih a ni.
Khawi hmunte nge an kah?
A langsar ber chu tlangram hmun kilkhawra awm, Iran-in nuclear ralthuam a neih tumna kawnga a hmun pawimawh bera ngaih, uranium sawngbawlna hmun, Fordo a ni a, eng ang takin a fuh chian leh a chhiat dan hriat a la ni lo.
US chuan nuclear hmun dang pahnih, Natanz leh Isfahan-a mi an kap bawk tih a sawi.
Tehran chhim lama tlang chhengchhe tak kara awm, Fordo hi UK leh France inkalpawhna, Channel Tunnel ai pawha hniam zawk lei hnuaia awm nia hriat a ni.
Fordo awmna hi lei hnuai thuk tak a nih avangin US pawhin ‘bunker buster’ bomb an tih ang chi, a tichhe thei khawpa chak ralthuam an hmang a. US bomb hi GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) tiin an sawi.
Kg 13,000-a rit niin contrict metre 18m chuang leh lei metre 61-a chhah thleng inverh luta puak chauh chi niin mi thiamte chuan an sawi a ni.
Fordo awmna lei verh hi a thuk em avangin MOP pawh hian hlawhtling takin a tih tur a hlen bik lo va; mahse, a hnaih takah erawh a puak a ni.
Eng ang taka nain nge a thawh?
US-in Iranian nuclear hmun a tihchhiat dan kimchang emaw, thi leh hliam an awm em tih emaw a la chiang rih lo.
Iranian Atomic Energy Organization chuan nuclear hmun thum bomb hmanga beih a ni chu khawvel dan zam ‘rawng taka palzutna’ tiin a sawi.
Saudi Arabia leh UN hnuaia nuclear viltu, International Atomic Energy Agency (IAEA) chuan beihna a thlen hnuah radiation level a danglam phah lo tih an saiw ve ve a. IAEA chief Rafaelle Grossi chuan Thawhtanni hian board of governors thutkhawm hmanhmawh a ko nghal.
Iran-a sorkar broadcaster deputy political director, Hassan Abedini-a chuan heng nuclear hmun thumte hi ‘a hma lawkin’ an chhuahsan hlawm niin a sawi.
Sorkar enkawl TV-a a inlannaah Iran hian ‘a hmanraw pawimawhte a seng fel hman avangin eng thil liantham mah a chân lo’ niin a sawi.
Trump-a erawh chuan TV-a thu a sawinaah ‘nuclear sawngbawlna hmun zawng zawng tihchhiata tichimih vek a ni’ tih a sawi thung.
Iranian foreign minister chuan US-in Fordo, Isfahan leh Natanz a bei chuan ‘kumkhaw daih thil nghawng’ a nei dawn tih a sawi a. Abbas Araghchi-a hian Iran chuan a ram humhim turin ‘a theih dan zawng zawng’ a hmang dawn tih a sawi bawk.
Iran-in engtin nge a chhan let dawn?
Iranian hotu lawkte atangin he chanchin ziah lai thleng hian US chhan let dan tur sawi an la awm lo va, engtin nge Inrinni zana beihna an tawh hi an chhan let dawn tih a la hriat loh.
Mi thiamte chuan Tehran hian duhthlan tur pathum a nei niin an sawi a, a hmasa ber chu ‘chhan let loh’ a ni a. Hei hi US beihna dang zel a a tawrh loh nana ngawih hmak tihna a ni.
A pahnihna chu rang taka chet chhuah vel nghal a ni a. Tuna an hmun kahsakte hi kum tam tak an lo kalpui tawh a ni a, ballistic missile pawh an lo siam chhuak nual tawh a. An hnaih Middle East-ah US-in hmun 20 velah sipai an dah a, bei ve nghal mai thei an ni a. Tuipuia US Navy indo lawngte pawh drone leh torpedo boat hmanga beih ve nghal mai theihna an nei.
Duhthlan theih pathumna chu nghah hreta chet chauh a ni a. Tunah chuan US hi an inring em em a, chu chu nghak daia an inrin lutuk loh huna beih a ni.
Iran hian US-in a puih leh a thlawptu an thenawm hnaia mite pawh a bei ve thei a, hei hian indona lian zawk erawh a hring dawn.
US-in a beih hnu lawkah Iran hian nasa takin Israel-ah missile a kap nghal a. Tel Aviv leh hmar lama Haifa fuhin Israeli thuneitute chuan mi 16 vel an inhliam niin an sawi.
Ram dang hruaituten eng nge an sawi?
UK Prime Minister Sir Keir Starmer-a chuan Iran-in nuclear programme a neih chu ‘hlauhawm thei’ a nihna chu US chet chhuahna hian ‘a tidai’ niin a sawi a. Thuchhuah a siamah Tehran chu inbiak rawtna pawma palai hmanga a chin felna dap turin a ti.
UN Secretary General Antonio Guterres-a chuan US thlawhnate chet dan chu ‘boruak tha lo tak siam thei’ a nih thu a sawi a, European Union foreign policy chief Kaja Kallas pawhin a tu ve ve pawh inbengdaia dawhkan kil dan dap turin a ngen.
Saudi Arabia chuan ‘ngaihtuah ngai tak’ a nih thu sawiin tun hnaia US leh Iran inbiakna thlengtu, Oman chuan US chet dan demin inbengdai turin a ngen.
Engtia rawn irh chhuak nge?
June 13 khan Israel-in Iranian nuclear hmun leh sipai awmnate a bei thut a, hei hi nuclear programme a neihte chu an ram tan nakin lawma hlauhawm thei, nuclear bomb an siam mai theihna a nih vang niin Prime Minister Benjamin Netanyahu-a chuan a sawi.
Iran hian nuclear a khawih dan chu hlauhawm engmah a awm lo niin a sawi thin a, Israel beihna a tawh chiah atangin Tehran hian rocket leh drone hmangin nasa takin a bei let nghal a. Heta tang hian ram hnihte hi van sang kaltlangin chawlhkar khat chuang an inbei ta.
Trump-a hi Iran-in nuclear ralthuam a neih loh duh nghet tlat a ni a. Israel erawh a neih leh neih loh finfiahna awm lo mah se nei ngeia ngaih a ni.
March thla khan US national intelligence director Tulsi Gabbard-i chuan Iran-in nuclear ralthuam siamna hmanrua, uranium chhekin a thianghlim lam pawh sang hle mah se ralthuam siam tum a nih loh thu a lo sawi tawh a; mahse, Trump-a chuan tun hnai khan hei hi ‘a dik lo hulhual’ tih a lo sawi tawh.
President nih leh tuma a campaign lai khan Trump-a hian US sorkar chu Middle East-a ‘indona tawp thei lova’ a inrawlh danah a sawisel nasa thin a, America chu ram dang buaina ata lak chhuak ngei a tum thu a lo sawi tawh thin.
Israel-in a beih thut lai vel hi nuclear chungchanga US leh Iran inbiakna kal lai mek a ni a. Ni thum liam ta lekah khan Trump-a hian Iran chu beih an nih loh nan chawlhkar hnih indawr theihna hun a hawnsak a; mahse, a che chhuak ta thut si a ni.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.
Prev Post