CM Pu Lalduhoma’n Works Dept chang si lova Sawrkar Sum Bâwm Pui a thunun dan hailanna !

CM FINANCIAL ARCHITECTURE – EXPOSED!

Lalremliana Pachuau

Inthlan hmaa ZPM Chief Ministerial Candidate Pu Lalduhoma auhla ber pakhat chu, Chief Minister-in Portfolio a neih ve loh tur thu hi a ni. Kha a thu sawi khân tun thlengin, nitin a vaw let ta mek a. Chutih laiin mipui tam zawkte erawh chuan engtin nge Pu Lalduhoma hian Works Dept chang si lova, Chief Minister kan neih tawhte zinga Financial Power chak leh thil ti thei ber a inpêk dana hi kan hre ziktluak lo a. eng vangin nge he thu hi kan ziah? Amah ngeiin a thu sawinaah, “Min thlang tlingtu zoram mipuite hi, englai pawhin an hmai kan zahin, kan ngai pawimawh fo tur a ni a. Kan lakah pawh an thikthu a chhia tih hriain, thianghlim takin hna kan thawk tur a ni” a tihnaah chiah zel amah kan teh vang a ni.
Pu Lalduhoma hi IPS val a nih angin, pa thluak tha leh inzir peih, pa inzir mi tak a ni tih kan hre tawh a. Chu mi piah lamah CM a han nih hnu hian Adviser tha tak, sawrkar sum chet vel dan hre ril tak a nei ngei ang tih, a hmalak dan atang hian a hriat theih. A nih leh Works Dept chang si lova Dept mawm tak tak, Planning leh Chief Minister Office (CMO) kuta an awm tak dan chu eng nge? Fing tak leh remhre taka sawrkar sum bâwmpui a kuta a dah dan leh Financial Control zawng zawng amah leh amah a inpêk dan chu eng nge?
1. Social Welfare & Tribal Affairs Dept atangin sum hlawm lian awm tamna, Tribal Affairs bik hi la chhuakin Planning Dept (CM Portfolio) ah a behtir.
2. District Council & Minority Affairs Dept hnuaia sum hlawm lian tak tak awmna, PMJVK pawh Planning Dept hnuaiah a dah leh hmak bawk.
3. Restricted Tender zawng zawng CM approval lo chuan tih theih a ni tawh lo a, he mi kal tlang hian Works Depts zawng zawng a thunun fai ta vek bawk.
4. CSR dil tura NGO lamin zalenna zau tak an neih thin kha, tunah chuan CMO Approval lak a ngai zel tawh a. He mi kal tlang hian sumdawng liante’n 2% of Net Profit an sem chhuahte a thunun ta vek a ni.
5. Agriculture Dept hnuaia sum bâwm lian ber zinga mi FOCUS Project pawh tunah chuan Planning dept hnuaiah dah a ni ta bawk.
Tuna thil awm dan, Pu Duhoma Powerful tak êm êm dan chu heti hian kan sawi thei ta a ni – PWD Minister-in “He kawng hi siam ang” a tih pawhin, Planning (CM) in “Tunah sum a awm lo, FOCUS-ah emaw CSR-ah emaw dah rih ang” a tih chuan PWD hian tih theih engmah nei lovin, a ngawih mai a ngai a. Tunah chuan hna thawktu chu PWD leh Works Dept ni mah se, khawiah nge hna thawh tur, khawia mi nge sum hman tur, tuin nge sum kawltu leh thununtu ber kan tih chuan, Planning (CM portfolio) a ni ta daih a ni. A thu petu zawk hi thupêk lo dawngtu leh lo execute-tu aiin a chungnung zawk tih kan hria!
India Tribal Affairs Department (Central) leh Tribal Affairs Department (State)-te hian Scheduled Tribe (ST)-te tâna Development Project hrang hrangah sum tam tak an dah a. He mi hnuaiah hian Education, Livelihood, Infrastructure, Health & Nutrition, Forest & Jhum Improvement hawi hmasawnna hna thawh a ni. Tribal Affairs hnuaia sum hlawm lian tham awmna, sum hnârte chu Article 275(1) Grants (kum tin State tinah Rs 100 crore bawr vel an sem chhuak thin), Dharti Aaba Janjatiya Gram Utkarsh Abhiyan (DAJGUA) (Rs 79,156 crore budget), Pradhan Mantri Janjati Adivasi Nyaya Maha Abhiyan (PM-JANMAN) – (PVTG (Particularly Vulnerable Tribal Groups) tan bik Rs 24,104 crore ruahman a ni), Special Central Assistance (SCA) te an ni. Mizoram hi ST Population sân berna State pakhat a nih avangin, Tribal Affairs Ministry atang hian kum tin project hrang hrang hmangin crore tam tak a lo lut thin a. Tun hnaiah Tribal Affairs hnuaia sum hi a awm tam belh leh zual deuh deuh a. A chhan chu Union Budget 2025-26 ah khân Ministry Budget hi a let thum tháwka a pun vang a ni.
Special Central Assistance hnuaia sum hmuh dan – 2024–25 (BE): Rs 2,469.31 crore, 2024–25 (RE): Rs 2,976.37 crore leh 2025–26 (BE): Rs 2,295.23 crore an ni. Heng bakah hian Tribal Affairs hnuaiah Eklavya Model Residential School (EMRS) kal tlangin 2025-26 atân Rs 7,088.60 crore dah a ni. Mizoram ang hmun harsa (hilly/NE) ah chuan sikul pakhat sak nân Rs 48 crore an pe. Zirtirtu hlawh atân naupang pakhatah kum khatah Rs 1,47,000 an pe bawk. tin, Pradhan Mantri Adi Adarsha Gram Yojana (PMAAGY) hnuaiah ST mi 50% aia tam awmna leh ST mi 500 aia tam awmna khua 36,428 ah Basic Infrastructure pêkna tur a ni. Kum 2023–24-ah Rs 11.12 crore leh kum 2024–25-ah Rs 24.02 crore hmuh a ni bawk.
Tin, PM Jan Jatiya Vikas Mission (PMJVM)/Van Dhan Yojana hnuaiah hian Rs 3,225 lakh (Rs 32.25 crore) hmuh a ni bawk. Tribal Affairs hnuaiah hian Tribal Research Institute (TRI) Support a awm bakah NGO / Voluntary Organization tan Grant a awm leh a. Venture Capital Fund for ST – ST thalaite’n bul an tanna tur atân Corpus Fund Rs 50.00 crore dah a ni bawk. TRI (Tribal Research Institute) – Mizoram: 2025-26 atân Rs 2,00,00,000 (Rs 2 Crore) chu 1st instalment atân pêk chhuah a ni. PMAAGY hnuaiah khua pakhat tân Gap-filling atân Rs 20.38 lakh ruahman a ni bawk.
Budget dinhmun tlangpui – Ministry of Tribal Affairs Budget chu kum 2013-14 khân Rs 4,295.94 crore chauh a ni a, 2025-26 ah erawh Rs 14,926 crore a kai dáwrh a! Nikum 2024-25 khân Rs 10,237.33 crore atânga kumin hian Rs 14,925.81 crore ah a pung, a punna hi 45.79% lai a ni. Chu mai bakah Ministry dang 42 te nen a inzawm khawm Development Action Plan for Scheduled Tribes (DAPST) ah phei chuan Rs 24,598 crore atangin Rs 1.23 lakh crore ah an ti pung deuh deuh a! Mizoram angah chuan heng sum kan hmuhte hi, 90% chuang kan chan a nih avangin heng sum khawihtu nih hi thil thlakhlelhawm lutuk a ni lo thei lo a nih hi!
Pu Lalduhoma’n PMJVK, Ministry of Minority Affairs-in a kalpui scheme a chan leh chat chhan lo bih leh ta ila. PMJVK sumte hi school leh hostel sakna, Health Centre leh Hospital Infrastructure, Skill Development Centre, Anganwadi leh Community Asset, Drinking Water, Sanitation leh Basic Infrastructure, Women leh Youth Empowerment Project atân hman tur a ni. Tichuan, PMJVK hnuaiah sum awm dan chu – 2025–26 Budget : PMJVK atân Rs 1,350 crore vel dah a ni. 2026–27 Budget: PMJVK atân Rs 1,500 crore dah a ni bawk. Pawisa hi 90:10 Funding Ratio a nih avangin, malsawmna tih loh theih a ni lo. Heng sum zinga 80% hi Focus Area – Education, Health, Skill Development, leh Basic Amenities (Tui thianghlim, Sanitation, Sports) project nan hman a ni ngei tur a ni a, pawhpen chu Corruption a ni! Tin, 33% – 40% hmeichhiate hamthatna tur atâna hman tur a ni bawk. Pawisa a tam tham êm avangin, CM-in a thuneihna hnuaia a dah hi a mak lo.
A dawt lehah chuan FOCUS Project lo en leh ta ila. FOCUS hi Agriculture hnuaia sum tam berna pakhat a ni a. A awmzia chu Fostering Climate Resilient Upland Farming Systems in the North East tihna a ni. He Project hi UN hnuaia International Fund for Agricultural Development (IFAD) atanga sum hmuh a ni a, a tum ber chu Jhum (thingtlâng lo neih dan) tih changtlun, ram ruahmanna siam, leh lo neitute ei zawnna tih ngheh a ni. Mizoram FOCUS Project hi US$169 million (IFAD, Government of India, Government of Mizoram leh Beneficiary Contribution telin) project cost a nei a. FOCUS hi Annual Budget Scheme a ni ve lo a, Jan 25, 2018 atanga 2024 kha FOCUS 1.0 niin, $ 169 million Project Cost a nei a. Chhûngkaw 64,500 atanga mihring 322,500 hnen thleng phâk tur hmalakna a ni.
Khaw 300 huam tur leh District 6 (Champhai, Kolasib, Serchhip, Mamit, Saitual leh Khawzawl) bik tân a ni. Tichuan, FOCUS 2.0 awm lehin, Dist 11 huam chhûnga chhûngkaw 75,000, thingtlâng khaw 700, mihring 150,000 khawih phâk tur a ni a. Pawisa pawh US$ 87.45 million zet ruahman a ni. A nih leh Pu Lalduhoma’n heng sum zawng zawng a kuta a dah hnu hian, heng sum hman a nih dan chungchang, mipui leh khaw tam takin hma an sawn phahna kan hre ta reng em? Hei hi a pawimawh laia chu a ni ta chu a ni a, hmasawnna a thlen leh thlen loh hretu, heng pawisa tam tham em emte hman an nih leh nih loh hretu chu mipui kan ni ta a ni.
Tin, CSR bikah hian June 2024 khân CSR Cell hi CMO Pisa-ah hawn thar a ni leh a. Corporate Social Responsibility (CSR) kan tih hi Company lian zual, ONGC, OIL, NRL, SBI, HDFC te’n Net Profit an hmuh atanga 2% NGO hnathawhna tura an pêk chhuah a ni. Hei pawh tunah chuan NGO lamin CMO Approval lak ngaiin an siam tawh a. CM ngaih pawimawh chauhin heng sum hi hman theih a ni ta a ni. Kum 2014–15 khân Rs 1.03 crore kan dawng a, kum 2015–16-ah Rs 1.08 crore kan hmu bawk. Heng sumte hi Pu Duhoma hian a ngaih pawimawh apiangah hman a ni vek tawh dâwn a ni. Tichuan, Works Dept chang si lovin Restricted Tender, CM Approval lak ngaia a siam kal tlangin Dept zawng zawng a thunun ta vek a. VETO Power a nei ta rup mai a nih hi!
Works Department (PWD, PHE, Power) te hi Direct Execution Department an nih vangin, sum hlawm lian kawltu leh khawihtu angah ngaih an ni thin. Mahse, Pu Duhoma hnuaiah erawh chuan Planning Department leh Finance Gatekeeping te hi sum bâwm vawngtu leh ipte pui berah an chang ta a ni. Pu Lalduhoma hian sawrkar sum bâwmpui hi a kutah, Planning leh CMO kal tlangin a Centralized ta vek a. MNF leh Congress hnuaia kan hmuh ve loh Financial Power Centralization hmêl hriat ta a ni. Tun hma zawnga Works Dept Minister leh Secy lamin Tender Approval Sanction an pêk theihna kha tih boin a lo awm ta a. Works Dept-te Financial Leakage a khap beh (Veto Power) theihna a lo awm ta a. He Restricted Tender hmang hian Epitome of Departmental Corruption & Favoritism, duhsak zawngte siam len theihna zau em ema hawnin a lo awm ta rup a ni!
Works Dept chu Executor – Thawktu mai niin, Planning Dept chu Allocating Authority (Pawisa pe chhuaktu leh Project Approve-tu) a ni ta a. Executing Dept nih aia Allocating Authority nih hi thuneihna sâng zawk leh thneitu bera insiamna a lo ni ta a ni. CM FINANCIAL ARCHITECTURE – 1. Direct Fund Channels (Planning) – PMJVK, FOCUS, Tribal Grants. 2. Gatekeeping Control – CSR Approval & Restricted Tender. 3. Policy Alignment – Handholding/Bâna Kaih Scheme. Pu Lalduhoma hi Policy neitu, siamtu, thununtu, execute-tu (indirect-in), Sanctioning Authority changtu, Works Dept (PWD, PHE, Agri, Social Welfare) thunun vektu, Line Department-te Operational Freedom khar ping a, Strategic Financial Control pumhmawmtu ber a lo ni ta a ni.
Tunah zet chuan hmasawnna hnathawh tur zawng, a ngaih pawimawh leh pawimawh loh, tul a tih leh tih loh, a duhsak leh duhsak loh zawng, hnathawnna tur hmun, Policy khawih hmasak tur, engkima engkim chunga thuneitu sâng ber, tu mahin an va hnialkalh theih loh thuneihna leh thil tih theihna neituah a insiam ta a lo ni. Heng zawng zawngte hi fiah takin ZORAM DÂRTHLALANG YOUTUBE CHANNEL lamah tar lan a ni a. Kan ram tân a that leh that loh tur chu, hunin a la rawn hril ang. Mi pakhat kuta thuneihna zawng zawng awm hlauhawmzia leh that lohna Lord Acton-a’n, “Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely” tia a lo sawi hi, tawnhriat kal tlanga a sawi a ni a. Charles Caleb Colton-a’n, “No man is wise enough to be trusted with unlimited power” tia a lo sawi pawh, thu dik a ni ta zel chu a nih hi!

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More