Dr. C. Lalrampana
Meihawl khu “charcoal smoke” hi medical term chuan Carbon monoxide poisoning/ Carbon monoxide tih a ni ber mai awm e.
Doctor-te chuan “charcoal smoke poisoning” tih an ziak ngai lem lo. Meihawl hian mihring chunga chhiatna a thlen azirin medical diagnosis bik an hmang thin.
Damdawi lam thiamna bulpui berah chuan: Carbon monoxide poisoning ICD-10 code: T58 Carbon monoxide hian nghawng tha lo ICD-11 code: NE61 Carbon monoxide nghawng tha lo a ngah hle.
Lab term chuan Carboxyhemoglobinemia tih a ni a. Thisenah hemoglobin nena inzawm CO a tam lutuk tihna a ni
A kalphung: CO + hemoglobin – Carboxyhemoglobin (COHb) tih a ni. Normal COHb = Meizial zu lo tan <2%, zu in lo tan <10%. Thihna thlen thei = a tlangpuiin >50-60% COHb a ni.
Doctor ten charcoal smoke exposure atana an hman thin damdawi dang: Medical Term hman hunah Inhalation injury Soot + heat a awm chuan thawkna kawngah meikhu + gas lum avanga lung chhiatna Hypoxic hypoxia A kalphung sawifiahna CO hian hemoglobin a block avangin tissue-ah oxygen a pe tlem a.
Anoxic thluak hliam* Damlo damchhuak mah se thluak a chhiat chuan CO avanga oxygen tlakchham vanga thluak chhiatna Co toxicity neia meikhu inhalation* a awm thin. ER documentation Particle irritation + CO poisoning pahnih a huam tel vek bawk.
Delayed neurologic sequelae (DNS) CO exposure atanga kar khat hnuah Memory hloh, Parkinsonism, CO thluak chhiatna avanga psychosis-te, Medical test-a thil lang thin a awm:
ABG/VBG: Co-oximetry-a COHb level sang hi test chiang taka labg a ni.
Autopsy finding: Cherry-red livor mortis + cherry-red thisen/thau + thawkna kawngah meikhu dum a awm. Pulse oximeter trap: Regular pulse ox hian lethal CO hmang pawhin falsely normal 98-100% a chhiar a, a chhan chu O2Hb atanga COHb a hriat theih loh vang a ni.
Doctor-te’n an document dan:
“45M chu room-a meihawl kang nen an mut hnuah nikhaw hre lovin an awm thei a. COHb 40%. Dx: Acute carbon monoxide poisoning (T58) chu hmun zim taka meihawl kang khu vang a ni. Anoxic thluak hliam vangin a buaithlak thei hle.
Damdawi lama thil pawimawh ber:
“Meikhu” hian khuh particulate matter injury a thlen thin.
Carbon monoxide ruihhlo hmuh theih loh CO gas atanga lo chhuak a ni. Chuvangin, CO poisoning hi thihna thlentu a ni a, inhalation injury hi lung irritation a ni. Meihawl khu [charcoal smoke] hian thihna a thlen thei tak zet a ni.
Thihna thlentu chu meihawl kang atanga carbon monoxide (CO) gas a siam chhuah hi a ni. A rawng a nei lo va, rim a nei lo va, mahse, thihpui theih a ni.
Meihawl khuin mi a tihlum dan: Carbon monoxide rimchhia.
Oxygen awm lova meihawl a kan chuan CO2 aiah CO a siam thin. CO hian thisenah hemoglobin a fawmkhawm a, oxygen aiin 200x in a chak zawk. Taksa hian thluak/lungah oxygen a pe lut thei lo thin a ni. Pindan upah chuan Minute 10-30 chhungin mi an harh lo fova muhil mai mai anga lang siin an thi zui mai thin. Oxygen tlakchhamna hi Meihawl khu hian hmun upah oxygen a hip zo vek thei a, thawk harsatna a thlen thei a ni.
Thih hmaa natna lan chhuah dan chu lu na, luak chhuak, luak/rilru buai leh ipikna hriatna hloh, a tawpah thihna a thlen thin a ni. A lan chhuah hmasak ber dan chu flu emaw lu na leh luhaiin an awm a, chuvangin, miten an hrethiam lo va, chhuah thawven nachang an hre lova in chhungah an awm reng thin.
U.S.-ah kum khatah CO poisoning avanga thi 400+ an awm thin a, tam tak chu in chhunga meihawl ai [indoor charcoal/BBQ] thin vang a ni. Ram thenkhatah chuan mahni intihhlumna lian ber atan an hmang a ni. CO hian ngawi renga mi a thah theih avangin pindana inkhar up hnanin meihawl an nun a, intihhlum nan an hmang thin. Tur ei emaw inawhhlum emaw ai chuan mahni intihhlum nana hmanraw tha, awlsam leh nuam tak a ni ngei ang.
Thihna a thlen awlsam dan ber chu In/ puan in chhungah meihawl grill/angithi hmanga aiin. Bathroom-a kawngkhar khar chunga meihawl thuk [stove] hman thinin.
Fur/thlasik laiin tukverh khara pindan chhunga meihawl hmanga rawngbawlin. Garage khar chhunga mawihawl/lungalhthei halin.
In chhungah meihawl hal/chhem ching suh.
Pawnah, boruak thawvengah, Pawn lamag chauh hman tur a ni.
Meihawl khu vanga thi hmasa ber tunge hriat a harsa hle. Mihringin mei kan hman tan tirh atang khan charcoal/mei atanga carbon monoxide hian mihring a tihlum nasa tawh hle nia chhut a ni. Mahse, hei hi history-in a record dan chu a ni: Hmanlai Greek leh Roman hunlai, kum 2000 kal ta khan thihna a thlen tawh a ni. Greek leh Rom mite chuan meihawl chhem hian gas vanga thihna a thlen thei tih an hre tawh a, chu chu mi tihhlum nan an hmang thin. Kum tam tak liam ta atang tawh khan khuma mulai meihawl thuk nun avanga thi mi tam tak an awm thin. Napoleon-a surgeon Larrey chuan sipaite chu thingpui lumna hmanga tihlum carbon monoxide vanga thi an nih thu a ziak.
Kum 1857 Claude Bernard chuan CO hian hemoglobin atanga oxygen a paih chhuah avangin mi a tihlum thei tih a hrechhuak a, 1926 khan Warburg chuan CO hian thisen 35a4 chauh ni lovin cells direct-in tur [poison] a thlen bawk tih a hmuchhuak.
Tunisia/Africa-a meihawl chhem vanga mahni intihlum [suicide case documented hmasa ber] Case report tihchhuah a ni a, mahse, a hun erawh tarlan a ni lo. Chu chu “first documented case” tia koh a ni. Hong Kong-a charcoal suicide epidemic chu Kum 1998 hma lam khan an awm lo va, case pakhat tarlan hnuah thla 3 chhungin meihawl chhem hmanga mahni intihhlum 22 an awm. Chu kum 1998-a case chuan tunlai intihhlum dan thar chu a tichhuak ta a ni.
Hmanlaia meihawl chhem vanga thihna hi “CO poisoning” tia ziah a ni lo. Khum/puan inah an thi mai mai a ni. Silent killer: CO hian rim/rawng a nei lo va, chuvangin hmân lai mite chuan mi an thih chhan chu an hre lo. Meihawl atanga carbon monoxide hian Greek/Roman hunlai atang khan mi a that hnem tawh a, mihringin hmun inkharkhipa meihawl chhem an hman hmasak ber atang khan an thih phah tawh a ni mai thei. Mimal hming leh tunge thi hmasa ber tih chu history-ah a lang lo a ni. Kum sang tam tak chhung chu tumahin record an vawng lo. Mahse, tunlai data atanga hriat dan chu hetiang hi a ni:
Hmanlai hun1900 khan Greek/Roman hunlaiin meihawl atanga CO chu intihhlum nan an hmang thin. Khum, puan in, inbualna hmuna accident-a thihna chhiar sen loh a thleng a, mahse, record a ni lo. Medieval 1800 khan meihawl brazier/thing stove hmangin in an tilum thin. Napoleon-a surgeon chuan sipaite CO vanga thite chu sealed huts-ah a dah a. Kum zabi tam tak chhung chu maktaduai tam tak an thi a nih hmel a, mahse, stats erawh a awm lo.
Kum 1857-a Claude Bernard-a’n CO hnathawh dan a hmuhchhuah hma khan thihna hi “miasma” emaw “thlarau sual” emaw an ti a ni.
Kum tin CO poisoning avanga thihna Carbon monoxide hi meihawl, thing, gas heater, car, etc. atanga lo chhuak a ni a, meihawl, lungalhthei avanga thihna hi an hre chhuak ngai lo.
Kum khata thi CO Charcoal-specific note atanga lo chhuak US-ah kum khatah CO vanga thi 430 an awm. Tam tak chu indoor charcoal grill/heater avanga thi an ni. UK-ah kum khatah mi 50 thi + 200 hliam na tak/kum khatah Gas chhia vangin an tam zawk, hetah hian meihawl pawh a tel. India- AIIMS Delhi zirchianna chuan kum 2010-2015 chhung khan CO case-a thi 40, thlasik laiin firepot/room heater atanga thi 80% Firepots, charcoal/thing tuah vang a ni. Hong Kong-Kum 1998 hma khan meihawl hmanga intihlum 0. Publicized case 1 hnuah thla 3 chhungin 22 Tunah chuan East Asia-ah mahni intihhlumna lian tak a ni tawh. WHO chuan mi 30,000+ CO thihna/kum khatah khawvel pumah meihawl + fuel dang zawng zawng vanga thihna khaikhawmin a thleng tawh niin a tarlang.
Kum 100 kal ta chhung khan khawvel pumah CO thihpui 20,000-40,000 vel awma ngaih a ni a, kum 1926 atanga thi chu maktaduai 2-4 vel nia chhut a ni.
Conservative takin mihring chanchinah kum engemawzah chhungin meihawl meikhu/CO vangin mi maktaduai 10 chuang an thi tawh a ni. Kum 1998 hnu lamah Asia ramah chuan meihawl chhem/ hal hi mahni intihhlumna hmanraw lian tak a ni ta a ni.
April 13, 2026 khan Lungdai khuaah hmeithai Pi Lalremsangite chhung chu an in chhungah mi kut tawrh vang pawh ni lovin thichhawngin hmuh an ni a; an fanu Priskil Vanlalhriatpuii [14] chu thia hmuh a ni a, Pi Lalremsangi & a fapa erawh Damdawi inah dah luh an ni. Pi Remsangite hian zanah meihawl an ai niin sawi a awm. An inkhar phui veka meihawl thuk tihlum lova zankhuaa an dah a nih chuan zan khuain Carbon monoxide poisoning/ Carbon monoxide an hip tihna a ni a, chuvangin, an thih phahin thichhawngin an awm phah ta a ni ngei ang.
Aizawl khawpui, district khawpui leh thingtlang lamahte meihawl chhem/ai kan ching thin. Tin, thingpui dawr [tea stall] leh restaurant/hotel thenkhat chep tak tak leh hmun biru boruak thawveng awm tha lo tak takahte rawngbawl nan leh ei siam nan an hmang uar hle thin. Gas leh Power supply awm that loh chang phei chuan a tangkai hle. Mahse, meihawl hmangtu [users]-te hian khing hun kal tawha thil thleng leh tunhnaia tawnhriat kan neih atang hian fimkhur a ngaihzia hre tharleh theuh se CO vanga thihna a thlen theih bakah kangmei [man made hazard] thlentu a ni tih hriain fimkhur takin hmang theuh thin se. Tin, chhung tin pawhin fimkhur a ngaihzia leh a hlauhawmzia hre thar leh theuhvin meihawl thuk hman dan tha zawk inzirtur theuh ni bawk se a lawmawm ngawt ang.