RINAWMNA

JC.Zoremi Hmar Joute
Khawvelah hian rinawmna hi a va pawimawh em i’n ti thláwt teh ang! Rinawmna han tih hian kawng tam tak a hril thei ang chu. Mi rinawm chu a hausa emaw, a rethei emaw, a kawng zawh lam apiangah a hmuingil a, zah a kai a, ngaihsan a hlawh thin.
Nupa kârah emaw, inngaihzawnna kârah emaw, kan nunphung hrim hrimah hian rinawmna leh rinawm lohna hian hringnun kal siam thui tak a nghawng thei a, mi rinawm lo chuan eng pawh tiin thawk ve mah se, malsawmnain a tinsan a, khawngaih leh hmangaih te, ngaihsak leh ngaih hlut a hlawh lo va, a hlim thei thin lo a ni.
Kum 1939 lai vel khan vaiin thelret an duh a, Mizovin an zuk zuar thin a. An thahnem ngai lutuk chuan idea thing deuh mai neiin leh a vervek zualin =iau lungthil an lo hlûm hnan a, a then phei chuan lung tum te pawh an lo hlûm hnan a, chutah a hlir ai chuan a lo rit ta. Vai pa ngaih tha lo chuan a han zai phel ta a, lung te, tiau lungthil leh lung tum te chu a hmu ta hlawm a, vai chuan a leisak duh ta lo va, hlâwk luat an tumna lamah leh an ren ngaihna lamah engmah hawn lovin kut bengin an hawn ta hlawm a ni. Chumi chin chu vaiho chuan Mizo thelret hlum chu an lei duh ta reng reng lo a ni an ti. Hnam anga mualphona leh zahthlak tawpkhawk, Kristian tiha ngeih lo reng reng thil a ni.
Tin, La an tawlh thin lai(1935 vel) pawh khan chuti bawk chuan Mizo la tawlh thenkhatte chuan an duhàm luatah a bûk rih nan tiin tiau lungthilte nen bawk chuan an pawlh leh vak mai a, a thente phei chuan Mai pum te, lungtum te an lo thun tel ru a, vaiin an la rêng chu a’n sah tehsak a, an La chu lei zia zang lovin a lo bawlhhlawh a, tiau lungthil nen chuan a lo inzat deuh thaw ta mai a, lungtum te, maipawl pum te, tiaulung leh vut lo awm ta nuaih mai chu lei chi zia zangin an hre ta lo va, hralh tlak loh khawpa bawlhhlawh chu lei tlakah an ngai lo va, tichuan Mizote chuan hlâwk an tum luatah an hawi hil dèr mai a, an la pawh chu an paih ta ringawt mai a ni.
Mi thenkhat chuan a bûk rih nan tui an leih huh a, mahse an hralh hmain a lo hmuar chhe zo va, a leitu tur vai chuan a rêng an sah teh chuan an lo hmu chiang a, an lo lei duh ta thin lo va, an hawn leh peih pawhin hawn leh tlâk pawh a ni tawh si lo va, an paih leh ringawt mai thin a ni awm e.
Kum 1939 thâl tir pawl tlak hlim lai khan vaiin rawsawt hmarcha an duh tih an hria a, mi tam takin(Tlawng ràl thlang lama mi khu an ni ber a)Sairangah an zuar zut zut mai a, hmarcha mai mai e ti lo chuan mawnd khat cheng sarih-ah te, a aia tamah te an hralh hlawm a. Lawngpu pakhat phei chuan, “Mawnd khat cheng sawm zelin ka la ang e,” a ti a. Tu khaw pa pakhat nen emaw hian an inrem a, intihthlawn theih loh nana zakhamna angin tangka eng emaw zat lai vaipa chuan a pe lâwk a. Mizo pa chuan an intiam ni-ah chuan hmarcha chu a rawn la teuh ngei a, mahse pa rem hriat tum leh duham deuh a lo ni ang chu, hmarcha chu a bûk rih nan tiin tuiin a lo tihuh vek mai a, vaipa chuan a han en vel a, a huh vek tih a hre ta a, “I hmarcha i tichhe vek a, lei tlâk a ni ta hleinem! Ka tangka pêk lâwk che kha chu ka ui lo ni mai rawh se, ka lei duh lo ve,” a ti ta tlat mai a, tangka tam tak lei tum nâk alaiin a hralh thei ta si lo va, a mangang chuan pho ro turin Sairang vaiho hnenah tlawm zetin a hralh ta ringwt mai a nih chu!
Vaiho tih awm tawk leka kan ngaih kha kan hnam pawh hian kan lo ching ve reng a ni tih han hriat hian lâi a na a, a zahthlakin a tlawmthlak a, hnam hmai balhna, hnam hmêl mâwkna a ni. Khâng hun laia Mizo sumdawngte kha an lo fair lo nasa a lo ni. Buhfai an zawrh leh a hûm leh a fâi inzatin an ti a, hnam dang tan an zahawm lo va, sumdawnpui tlâkah an ngai lo a ni. Hnam dang sumdawngte chuan an thil zawrh chu a tha thei ang berin, duh loh rual lohvin an siam a, an zuar a, an hlawhtling bawk thin. Rinawm lo taka kan thil zawrhte kan suasam zel chuan miin an lei duh lo ang a, a leitu ten an sim zel bawk ang a, kan hlawhtling thei reng reng lovang tih kha an ngaihtuah phak lo nge an pawisa lo tih pawh ka hre hrep lo ve!
Thuruk vawn kawnga rinawmna kan mamawh bawk. Puitling kan nih tawh chuan thuruk vawn kan nei ve nual ang tih a rinawm a, mahni chungchang te, kan thisen zawmpuite chungchang, thiante chungchangah te, pâwl leh office, sawrkar leh eng thilah emaw ber chuan thuruk vawn tur hi kan nei theuh tura ngaih a ni.
Mahni tana tangkaina tur awm miah si lova mi thuruk hriat châka phili vak thin i nih chuan, mi puitling lo zia i nei tihna a ni. Chutiang bawkin thuruk hriat ruala ‘thuruk hriatpuitu’ mamawh riauva inhria a, sawi chhuah châk zek zek a, sawina tur zawng titiha phili sek mi i nih pawhin sim tum rawh; mi puitling lo zia a ni.
Mi thenkhat chuan thuruk hi sawi chhuak lo mah se an hria a ni tih tal lantir phet an tum a, an tawngkain sawi lo mah se an chetziaah tal lantir an tum hram hram thin. Puitling lo zia bawk a ni. Thuruk vawn hi thil tha leh tul a ni. Kan thuruk a ril tluk bawkin kan puan loh chhan hi kan mize lantirtu a ni thei. Kan thup emaw, kan puan emaw hian kan huaisenin kan rinawm tih entirna a ni thei a, kan dawihzepin kan nêp hle a, kan rinawm lo hle tih lanna a ni thei bawk.
Kan rinawm ve réng em…kan chhungkua, kan thenawmte, kan thiante, hna lama kan thawhpuite leh Pathian rawng kan bawlpuite hian min ringin thuruk hrilh tlâkah min ngai em tih hi inenfiah fo a tha hle ang. Kan Pathian thuin, “Thih thlengin rinawmin lo awm rawh, tichuan nunna lal lukhum ka pe ang che,” min tih kha, i vawng reng ang u.