Jail tang damlo damdawi in atanga tlanchhuak thinte hi

K. Hmingthankaia

Engtin tin emawa kawng hrang hranga Mizoram chhung hmun hrang hrang atanga jail tang tlanchhuak thin zawng zawngte ni lovin, jail tang thenkhat damlohna avanga Mizoram hmun hrang hranga damdawi ina entir leh damdawi ina admit, tlanchhuak tawh hi, kum 2000 atang ringawt pawh khan he thu ka ziah lai, April 2026 thleng hian mi 28 an ni tawh a. Chu’ng zinga 19 te chu man leh tawh an ni a. Tin, chu’ng jail tang tlanchhuakte avanga hremna tuar police pawh 23 lai an awm tawh a ni, tih hi SP Crime office min hrilh dan a ni.
Mizoramin mahnia police inrelbawlna hran kan neih hnu, 1972 UT kan nih hnu atang phei kha chuan jail tang damlo damdawi in atanga tlanchhuak leh a tuartu police chhungkua tam tak an awm tawh ngei ang. Tin, an tlanchhuahna hmun leh an tlanchhuah dan pawh mak tak tak inang lo a tam anga, tin, jail tang damlo tlanchhuah avanga police thenkhat hremna tawrh dan pawh a inang lo hlawm anga, an hna atanga ban tawk hial pawh an awm maithei bawk. Mahse, chuti ang thil kimchang chu tunah chuan ka hre mai thei bik lova, a chunga ka tarlan bak khi chu police lamin min la hrilh lo a ni. Tin, tlanchhuah dan chipchiar leh police hremna tawrh dan chipchiar vel lam kha ka ngaihpawimawh ber leh sawi ka tum ber pawh a ni lo bawk a ni.
Pathian min siam danah hian mihringte hi kan han inhriat pawh hnaih deuh leh kan han inchulnel deuh hi chuan, hun rei lo te chhung pawh ni se, kan lo inngainain kan lo inring tawn thuai zel mai a, kan lo inkhawngaihin kan lo inlainat hman zel a ni. A then phei chu kan lo inngaizawng hmanin kan lo inhmangaih hman thuai thin a nih hi. Chu chu hringnun awmphung chu a ni. Mizote phei chu kan kristianna bakah, kan Mizo nunzia hrim hrimah hian midang ngaina hma leh ring hma em em mai mi kan ni a. Midang khawngaihna leh lainatna nei nghal thuai mai mi, midang chunga nun rawng taka khawsak leh khirh taka khawsak duh lo leh, midang tih hrehawm chu hrehawm ti tlat thin kan ni.
Chuti ang mi kan nih avang chuan Mizote hi midang lakah kan inhawng zau hma em em thin a ni. Nimahsela, chumi avang tak chuan mi tam tak chu kawng hrang hrangin kan lo chesual tawh thin a, kawng hrang hranga bumna leh channa kan lo tuar tawh thin a nih hi. Chumi a nih chhan chu thil kan hriat tawk thin loh vang leh, thil kan ngaihtuah chian thui that duh thin loh vang leh, a engamah hmaa midang kan rin nghal ngawt thin vang a ni.
Jail tang zingah damlo an awm ve fova, pawnlam damdawi ina entir leh admit an ngai ve fo a ni. Jail tang an la nih miau avangin damlo pawh ni se, police venna hnuaia tih vek a ngai tho a ni. Jail hungchhung pawnlam a nih avangin ven uluk an ngai lehzual zawk nghe nghe a ni. Doctor-in a en lai loh phei chuan kutkawl, handcuff buntir reng tur niin an sawi nghe nghe a ni. Mahse, sawi tawh angin Mizote chu mi khawngaihna nei hma leh midang ring nghal mai zel kan ni si a, chutia thian ang maia a fala lo inbiak leh lo inkawma, lo titi fo takah phei chuan kan lo inngaina thuai a, kan lo inring leh thuai mai zel si thin a nih hi. A vengtu police tan pawh mahni mihringpui, mahni Mizopui, mahni thian ang maia an kawm melh melh damlo lehnghal ni bawk chu, mi zinga kutkawl buntir reng chu a lo hreawm ve thin si a, engemaw changin an kutkawl bun an lo phelhsak fo tawh a ni. Mahse, chu tak chu bum hmang misual jail tang rilru chhia chuan bum nan leh tlanchhuah nan an lo hmang ta thin a ni. Police naupang deuh leh a rilru tha zual, mi khawngaihna ngah tak mi apiang chu bum nuam an ti a, an lakah an fing phakar thiam a, tlanchhuah dan zawn nuam an ti thin a, an tlanchhuak fo reng a ni.
Hetia jail tang damlo damdawi in atanga an tlanchhuah thin hian, a veng tura an dah police duty chuan a tawrh ngei ngei a lo ngai ta thin a. Chu chu tih dan tur dik tak, mahni mawhphurhna, mahni duty hlenchhuak zo lo dan bawhchhia an nih miau avangin hrem ngei ngei tur an ni.
Chumi lai tak chu a ni hrem tuar police-te khawngaihthlak em emna lai chu. An sual vang ni hauh lo, an at luat avanga an rilru that vang leh mi an khawngaih luat avanga anmahniin an tuar ta tlat thin si hi a pawi thin em em a ni. Hremna an tawrh dan hi kan hre ve vek lo a, mahse, hrem dan chi hrang hrangin an hrem thin a ni. An hna atangin ban em tawk lo pawh ni se, suspend chu an ni hrim hrim a. An suspend dan pawh chi hrang hrang a awm a ni.Tunhmaa ka lo hriat ve dan phei chuan, an jail tang tihchhuah chu a tichhuaktu chuan a man leh hma chu a hna a zawm leh thei lo ni te khan ka lo hre ve thin nghe nghe a ni. Suspend nih lai ni bawk si, khawi hmunah nge a awm tih pawh hriat loh misual tlanbo mahnia man tum chu a buaithlak duh khawp ang. Tin, an hna tangin ban lo mah se, suspend nih hrim hrim kha an hna atan a pawi thui em em a, an kaisanna tur atante leh an thlatin hlawh pung, increment thlengin a nghawng thei a, anmahni tan leh an chhungkaw tan a pawi em em bakah, a zahthlak hrim hrim bawk a ni. Tin, an hna an zawm leh a nih pawhin, an awmna post sawn a ngai thin bawk a, chhungkaw tan buaina hlir a ni.
Kan nau police pakhat pawh heti ang hremna tuartu hi a ni. Kum 2025 December thla khan ruihhlo vanga man Manipur lam mi, TB natna vei chawrche zet chu damdawi in atangin a tichhuak a ni. Kan nau sawi dan chuan, damlo mahni pawha insaseng tha hlei thei lo, bathroom vela hruai tur pawhin a nupuiin a awmpui ve reng a nih bakah, thlakhat vel lek tan hmabak nei tawh a nih bawk avangin a tlanchhuah duh ring miah lovin handcuff ka phelhsaka, thingpui ka in laiin an nupain an lo bo ta daih a ni a ti. Ani pawh suspend a ni ta a ni. Pawisa hmanna tur tam hun lai leh mite hlim hun lai Krismas thlaah pawh an hlim ve thei ta lo a nih kha. An chhungkuain rilru hah takin an awm a ni. Mi hrehawm tih em em laiin kei lah ta pek chuan, ‘I duty i ngai pawimawh hmasa ber lova, kutkawl i phelhsaka, dan i bawhchhiaa, mahni hna ngaipawimawh lo i nih avangin suspend ringawt lo, i hna atanga ban tlak i ni zawk asin’ ka lo ti hrep lehnghal a.
Aw le, ka sawi duh chu hei hi a ni. Jail tang zingah damlo an lo la awm zel anga, mahse, mahni mihringpuite ni ve bawk, damlo lehnghal ni bawk si chu damdawi in leh mipui civil zingah misual jail tang cheia chei reng leh ven uluk em ema, kutkawl buntir reng chu harsa ti tawk an la awm zelin a rinawm a. A harsatna chin leh a buaithlakna chin pawh a awm reng a ni. Chumi avang chuan jail tang tlanchhuak pawh an la awm leh zel a rinawm a, police leh an chhungkuain an la tuar zel ang tih a rinawm a ni.
Chuvangin, damdawi in zawng zawngah hian jail tang damlo awmna tur bik ward/room hi a bik taka siam, security tha taka siam, damlo kalhnan mai theih hi siam mai hi a tha ka tiin, thil harsa pawh niin a lang lo bawk a, Sawrkar hi siam turin ka ngen a ni. Tichuan, jail tang tlanchhuak avanga police department buainate, a tichhuaktu police leh an chhungkaw tawrhna leh mangan thinnate hi a ziaawm ngeiin a rinawm a ni. State dangin an lo la ti lo pawh ni se, a ti hmasatu nih kha a tha a ni. Min rawn entawn zawk mai dawn a ni. Tin, mi ram te chu keini angin inkhawngaihna leh inlainatna nei ve hek lo, mahni hma chauh ngaihtuah thin kha an ni bawk a, damlo pawh ni se, an thlung bet reng thin pawh a ni ang chu. Kan nau rilru na leh rilru hah thinrim bawk pawhin, jail tang damlo ka ven leh hun chuan, engang pawha naawmin lang mah sela, khumah ka thlung bet reng tawh ang, a ti nghe nghe a ni.
He thu ka ziah lai, April 2026 a Aizawl SP Pu Zosangliana IPS pawh hian heti lam thu hi a lo ngaihtuah ve fo thin tawh a lo ni a. State dang tihdan te pawh a lo ngaihven deuh tawh thin a ni awm e. Tin, Mizorama kan damdawi in hotute pawh a lo sawipui deuh tawh a ni awm e. Mahse, damdawi in lam chuan jail tang pawh ni se, natna hrang hrang nei an ni a, an natna ang natna nei vete awmna ward-ah zel an awm a ngai alawm, tih lampangin an sawi a ni awm e. Mahse, hei hi chu kei leh SP hi chuan chhuanlam mai maiah kan ngai. Kei tak phei chuan thu tlingah ka ngai lo. An duh phawt chuan famkim leh fel takin an siam thei ang tih ka ring tlat a ni.
Chuvangin, mi tam tak leh chhungkaw tam takin an lo tawrh phah tawhna, police department buaina ti tamtu ni bawk jail tang damlo damdawi in atanga an tlanchhuak thin tih ziaawm nan, damdawi ina jail tang damlo awmna tur bik ward/room fel famkim tak hi sawrkar hian siam dan han ngaihtuah teh se.
Eng thilah pawh hian a tawngtu leh a tuartu dinhmun leh an rilru tur chu mahnia kan inchan thiam zel phawt chuan ngaihtuahna dik kan neih theih phah thin si a.